Đồ Thờ Chùa Văn Quán Hà Đông – Hơn 30 Năm Gắn Bó Với Một Ngôi Chùa

Chùa Văn Quán, Hà Đông là một trong những nơi gắn với công việc làm nghề của gia đình chúng tôi trong suốt nhiều năm. Không phải chỉ một công trình, một lần đặt hàng rồi hoàn thành, mà là quá trình kéo dài qua nhiều giai đoạn.

Từ khi tôi còn khoảng 7–8 tuổi, tôi đã theo bố mẹ đến đây làm việc. Khi ấy tôi còn nhỏ, chủ yếu đi theo người lớn, nhìn cách bố mẹ làm nghề và dần quen với không gian chùa, với những pho tượng, đồ thờ và công việc của người thợ.

Đến nay tôi đã  40 tuổi, Chùa Văn Quán vẫn là một nơi mà gia đình tôi tiếp tục gắn bó. Vì vậy, khi nhìn lại những công trình đã thực hiện tại đây, điều đáng nhớ không chỉ là một bộ Hoành phi, Câu đối, Cửa võng hay một hạng mục cụ thể, mà là cả một quá trình làm nghề kéo dài qua nhiều năm

Một ngôi chùa rộng, nhiều không gian thờ và không thể làm tất cả trong một lần

Khác với một ngôi nhà tư gia chỉ có một không gian thờ chính, những ngôi chùa thường có quy mô lớn và gồm nhiều khu vực thờ khác nhau. Có Tam Bảo, nhà Tổ, các khu vực thờ khác và nhiều hạng mục cần hoàn thiện theo từng giai đoạn.

Chùa Văn Quán cũng vậy. Mỗi khu vực có đặc điểm kiến trúc, tượng thờ và yêu cầu đồ thờ riêng. Vì vậy, việc hoàn thiện một ngôi chùa thường không diễn ra trong một lần duy nhất.

Thông thường, nhà chùa sẽ làm từng phần. Có giai đoạn ưu tiên tạc tượng, có giai đoạn làm phần kiến trúc, sau đó khi có điều kiện mới tiếp tục hoàn thiện bàn thờ, cửa võng, Hoành phi, Câu đối và các hạng mục đồ thờ.

Một lần làm toàn bộ hệ thống có thể cần một khoản kinh phí rất lớn. Vì vậy, khi nhà chùa có điều kiện đến đâu thì sẽ tiếp tục hoàn thiện đến đó.

Có những hạng mục cách nhau nhiều năm. Người thợ làm sau phải nhìn vào những gì đã có từ trước để tiếp tục làm cho phù hợp về tỷ lệ, kiểu dáng, màu sắc, chất liệu và tổng thể không gian.

Đây cũng là lý do một mối quan hệ giữa xưởng và nhà chùa có thể kéo dài hàng chục năm. Không phải lần nào cũng là một đơn hàng lớn, mà có khi chỉ là một phần nhỏ cần được hoàn thiện hoặc sửa lại.

Những việc rất nhỏ, xưởng vẫn sẵn sàng quay lại làm

Ở Chùa Văn Quán chỉ có một cụ sư trụ trì sinh sống và chăm lo công việc tại chùa. Trong khi đó, khuôn viên chùa rộng, nhiều khu vực và theo thời gian luôn có những việc nhỏ phát sinh.

Có khi chỉ là làm thêm một chiếc bệ nhỏ. Có việc chỉ là sửa hoặc gắn lại một mẩu hoa văn bị gãy. Có những phần giá trị công việc không lớn, thậm chí nếu tính đầy đủ tiền công đi lại, thời gian của người thợ và vận chuyển thì gần như không có lợi về kinh tế.

Nhưng những việc như vậy, chúng tôi vẫn sẵn sàng cho thợ đến làm.

Bởi với những nơi đã gắn bó với gia đình từ khi tôi còn nhỏ, chúng tôi không chỉ nhìn vào giá trị của từng đơn hàng. Khi nhà chùa cần một việc gì đó thuộc về phần nghề của mình, dù lớn hay nhỏ, chúng tôi vẫn cố gắng xử lý để không để một chi tiết nhỏ bị bỏ lại.

Có thể đó chỉ là một mẩu hoa văn bị gãy, một chi tiết cần gắn lại hay một chiếc bệ cần làm thêm. Nhưng khi hoàn thiện xong, không gian thờ lại được đầy đủ và ngay ngắn hơn.

Những việc nhỏ như vậy không phải là những công trình lớn để đưa lên quảng cáo. Nhưng chính những việc nhỏ đó lại là một phần của quá trình chúng tôi làm nghề và gắn bó với Chùa Văn Quán trong nhiều năm.

Công trình năm 2020 – hoàn thiện Ban Tam Bảo

Năm 2020, trong một giai đoạn tiếp tục hoàn thiện không gian của chùa, Đồ Thờ Sơn Đồng Trần Hùng thực hiện hệ thống Hoành phi, Câu đối và Cửa võng cho ba gian phía trước Ban Tam Bảo, đồng thời xử lý lại phần mặt ngoài của các ban thờ.

Thông tin	Nội dung
Công trình	Chùa Văn Quán
Địa điểm	Văn Quán, Hà Đông, Hà Nội
Hạng mục	Ban Tam Bảo, Ban Công Đồng
Thời gian thực hiện	2020
Số gian	3 gian
Hạng mục đồ thờ	Hoành phi – Câu đối – Cửa võng
Hạng mục cải tạo	Ốp gỗ mặt ngoài ban thờ
Xử lý kiến trúc	Điều chỉnh cao độ gian giữa bằng hạ xà
Hoàn thiện	Sơn son thếp vàng
Thi công	Chế tác – vận chuyển – lắp đặt
Đơn vị thực hiện	Đồ Thờ Sơn Đồng Trần Hùng

Từ bề mặt gạch men trắng đến hệ ốp gỗ sơn son thếp vàng

Một trong những phần dễ nhận thấy nhất của công trình là phần mặt ngoài các ban thờ.

Trước đó, phần bệ được xây và bên ngoài ốp gạch men trắng. Cách làm này có ưu điểm về độ bền và vệ sinh, nhưng khi đặt trong một không gian thờ truyền thống lại tạo cảm giác khá lạnh và thiếu sự liên kết với những hạng mục đồ thờ bằng gỗ.

Thay vì phá bỏ phần xây dựng sẵn, phương án được thực hiện là ốp thêm các tấm gỗ lên phần mặt ngoài.

Cách xử lý này giúp giữ lại phần kết cấu đã có nhưng thay đổi hoàn toàn diện mạo bên ngoài. Bề mặt gạch trắng dần được thay bằng những mảng gỗ có chạm khắc và hoàn thiện đồng bộ với không gian thờ.

Nhìn trực tiếp trên hình ảnh công trình có thể thấy rất rõ sự khác biệt: một bên vẫn là nền gạch men trắng, trong khi phần đã hoàn thiện có màu đỏ son và các chi tiết thếp vàng.

Không phải phá bỏ để làm mới – mà xử lý trên phần hiện trạng

Đây là một cách làm khá thực tế khi thi công đồ thờ trong những công trình chùa đã có sẵn.

Không phải lúc nào cũng cần tháo bỏ toàn bộ phần cũ để làm lại từ đầu. Nếu kết cấu hiện tại vẫn đáp ứng yêu cầu, người thợ có thể nghiên cứu kích thước và hiện trạng rồi thiết kế phần gỗ bổ sung sao cho vừa với phần xây dựng có sẵn.

Với công trình này, hệ ốp gỗ vừa giúp thay đổi diện mạo, vừa tạo nền để các chi tiết sơn son thếp vàng nổi bật hơn.

Sơn son thếp vàng giúp không gian trở nên ấm và bề thế hơn

Sau khi hoàn thiện phần gỗ, các hạng mục được sơn son thếp vàng theo tổng thể của không gian thờ.

Điểm thay đổi dễ nhận thấy nhất là màu sắc. Những bề mặt trắng và khá lạnh của gạch men được thay bằng nền son đỏ kết hợp các chi tiết vàng, tạo cảm giác ấm hơn và phù hợp với hệ thống đồ thờ truyền thống.

Đây cũng là một ví dụ cho thấy phần hoàn thiện không chỉ có tác dụng làm đẹp từng món đồ. Khi nhiều hạng mục nằm trong cùng một không gian, màu sắc và cách hoàn thiện phải được tính như một hệ thống.

Ba gian phía trước – ba bộ Hoành phi, Câu đối, Cửa võng

Phía trước Ban Tam Bảo có ba gian với cao độ khác nhau. Gian giữa cao hơn hai gian bên.

Nếu chỉ làm ba bộ cửa võng theo đúng cao độ riêng của từng gian thì đường ngang phía dưới của ba bộ sẽ bị lệch nhau. Khi nhìn toàn bộ mặt trước, sự chênh lệch này dễ tạo cảm giác không đồng đều.

Vì vậy, phương án xử lý là làm thêm hạ xà cho gian giữa.

Hạ xà giúp đưa vị trí lắp cửa võng của gian giữa xuống, để khi hoàn thiện, ba bộ cửa võng có thể tạo thành một đường ngang tương đối đồng nhất về thị giác.

Gian giữa vẫn giữ được đặc điểm cao hơn của kiến trúc, nhưng phần cửa võng phía dưới không bị lệch so với hai gian bên.

Đây là một chi tiết nhỏ nhưng khi nhìn toàn bộ mặt trước của Ban Tam Bảo lại có ảnh hưởng khá rõ đến sự cân đối.

Ba gian, ba bộ đồ thờ nhưng phải nhìn như một tổng thể

Mỗi gian được làm một bộ Hoành phi, Câu đối và Cửa võng. Tuy nhiên, mục tiêu không phải là làm ba bộ riêng biệt rồi đặt vào ba vị trí.

Các bộ phải cùng nằm trong một tổng thể về tỷ lệ, cao độ, màu sắc và phong cách chạm khắc.

Đặc biệt với công trình chùa, người xem thường đứng ở khoảng cách tương đối xa. Những sai lệch nhỏ giữa các gian có thể không được nhận ra khi nhìn từng bộ riêng lẻ, nhưng lại dễ thấy khi nhìn toàn bộ mặt trước.

Vì vậy, khi chế tác và lắp đặt, người thợ phải tính cả tương quan giữa ba gian, chứ không chỉ tính từng sản phẩm.

Những mảng chạm gỗ được đưa vào phần mặt trước

Trên các phần ốp gỗ phía trước, các ô được chia thành từng mảng và bố trí những chi tiết chạm khắc truyền thống.

Cách làm này giúp những mảng gỗ lớn không trở thành những bề mặt phẳng đơn điệu, đồng thời tạo sự liên kết với các hạng mục Hoành phi, Câu đối và Cửa võng ở phía trên.

Khi hoàn thiện sơn son thếp vàng, các đường nét chạm nổi bắt sáng rõ hơn, đặc biệt khi nhìn dưới ánh sáng trong không gian thờ.

Một công trình cũ nhưng cho thấy rất rõ cách người thợ xử lý hiện trạng

Công trình tại Chùa Văn Quán được thực hiện từ năm 2020, nhưng những vấn đề đặt ra trong công trình vẫn là những vấn đề rất thực tế khi làm đồ thờ cho chùa: kiến trúc có sẵn, cao độ không đồng đều, nhiều gian thờ, nhiều hạng mục cần phối hợp và không phải lúc nào cũng có thể làm mới toàn bộ từ đầu.

Người thợ không chỉ cần biết chạm khắc hay làm từng sản phẩm, mà còn phải biết nhìn vào không gian để quyết định nên thêm, bớt hoặc điều chỉnh phần nào.

Trong trường hợp này, đó là việc giữ lại phần xây dựng cũ, ốp thêm gỗ; dùng hạ xà để xử lý chênh lệch cao độ; đồng bộ ba bộ cửa võng; rồi hoàn thiện toàn bộ bằng sơn son thếp vàng.

Làm đồ thờ cho chùa là một quá trình lâu dài

Qua nhiều năm làm nghề, chúng tôi nhận thấy đồ thờ trong chùa có một đặc điểm rất khác so với những đơn hàng tư gia.

Một ngôi chùa có thể tiếp tục hoàn thiện trong nhiều năm. Hôm nay làm tượng, vài năm sau làm bàn thờ, sau đó tiếp tục làm cửa võng hoặc một phần của nhà Tổ. Có những việc lớn, nhưng cũng có những việc rất nhỏ phát sinh trong quá trình sử dụng.

Vì vậy, người thợ không chỉ cần làm tốt một công trình tại thời điểm bàn giao mà còn phải có khả năng quay lại xử lý những hạng mục phát sinh sau này, kể cả khi đó chỉ là một chi tiết nhỏ.

Với gia đình chúng tôi, Chùa Văn Quán là một ví dụ đặc biệt. Từ những ngày tôi còn 7–8 tuổi theo bố mẹ đến đây làm việc cho đến khi trưởng thành và tiếp tục theo nghề, nơi này đã trở thành một phần trong ký ức và hành trình làm nghề của gia đình.

Vì thế, những lần quay lại chùa để làm một công trình lớn hay chỉ sửa một chi tiết nhỏ đều không đơn thuần là một lần đi làm.

Đó là sự tiếp nối của một mối quan hệ đã kéo dài qua nhiều năm.

Đồ Thờ Sơn Đồng Trần Hùng – làm theo hiện trạng thực tế của từng không gian

Mỗi chùa có một kiến trúc khác nhau. Có nơi là không gian cổ, có nơi đã được xây dựng và cải tạo qua nhiều giai đoạn. Có nơi cần làm đồng bộ nhiều hạng mục, nhưng cũng có nơi chỉ cần bổ sung một phần nhỏ.

Vì vậy, chúng tôi không áp dụng một bộ mẫu cố định cho tất cả các công trình.

Với những công trình cần làm nhiều hạng mục, xưởng có thể khảo sát hiện trạng, tính toán kích thước và phối hợp tổng thể trước khi chế tác. Những công trình cần xem trước phương án có thể thiết kế 3D không gian thờ để hình dung cách các hạng mục kết hợp với nhau.

Những sản phẩm riêng như Hoành phi câu đối, Cửa võng hay các loại bàn thờ gỗ cũng được tính theo không gian và kích thước thực tế.

Với những công trình cần nhiều hạng mục cùng lúc, gia chủ hoặc nhà chùa có thể tham khảo phương án đặt làm bộ đồ thờ trọn bộ, trong đó các hạng mục được tính toán để tạo thành một tổng thể thống nhất.

Xưởng trực tiếp chế tác đồ thờ tại Sơn Đồng, nhận làm theo kích thước, hiện trạng và yêu cầu thực tế của từng công trình.

Chùa Văn Quán – một địa điểm đặc biệt trong hành trình làm nghề

Có những công trình được nhớ bởi quy mô, có công trình được nhớ bởi một bộ đồ thờ đặc biệt. Nhưng cũng có những nơi được nhớ bởi thời gian.

Với tôi, Chùa Văn Quán thuộc về trường hợp thứ ba.

Từ một cậu bé 7–8 tuổi đi theo bố mẹ đến làm nghề, đến khi trưởng thành tiếp tục theo nghề của gia đình, hơn 30 năm đã trôi qua. Trong khoảng thời gian ấy, những hạng mục lớn nhỏ tại chùa được hoàn thiện dần theo từng giai đoạn.

Có khi là một công trình lớn. Có khi chỉ là một chiếc bệ nhỏ hay một mẩu hoa văn cần gắn lại.

Nhưng dù lớn hay nhỏ, chúng tôi vẫn coi đó là một phần công việc của mình với nơi đã gắn bó với gia đình trong suốt một chặng đường dài.

Đó cũng là cách một người thợ giữ nghề: không chỉ bằng những sản phẩm lớn, mà bằng việc vẫn có mặt khi một công trình cần đến mình.

Thông tin liên hệ

ĐỒ THỜ SƠN ĐỒNG TRẦN HÙNG

Xưởng trực tiếp chế tác đồ thờ gỗ tại Sơn Đồng – Hà Nội

Nhận làm đồ thờ cho tư gia, nhà thờ họ, chùa và các công trình thờ tự theo kích thước, hiện trạng và yêu cầu thực tế.

Hotline/Zalo: 0986 161 623

Website: https://dothosondong.net/

Xưởng: Sơn Đồng, Hoài Đức, Hà Nội