Nghệ nhân Trần Quang Hưng – Thế hệ kế tiếp gìn giữ nghề đồ thờ Sơn Đồng

Nghệ nhân Trần Quang Hưng là người con trai nối nghiệp Nghệ nhân Trần Quang Hùng, tiếp nối công việc chế tác đồ thờ truyền thống tại làng nghề Sơn Đồng, Hoài Đức, Hà Nội.

Sinh ra và lớn lên trong một gia đình có hơn một thế hệ gắn bó với nghề, Trần Quang Hưng không đến với nghề đồ thờ theo một lựa chọn nghề nghiệp thông thường. Từ khi còn nhỏ, anh đã sống giữa tiếng đục, mùi sơn, những bộ hoành phi câu đối, cửa võng, bàn thờ và những công việc thủ công diễn ra mỗi ngày trong gia đình.

Ngày nay, anh đảm nhận vai trò điều hành, quản lý kỹ thuật, tư vấn mẫu mã và giám sát quá trình chế tác tại Đồ Thờ Sơn Đồng Trần Hùng. Đồng thời, những sản phẩm do xưởng thực hiện vẫn được Nghệ nhân Trần Quang Hùng trực tiếp giám sát chất lượng.

Từ một đứa trẻ lớn lên giữa tiếng đục và mùi sơn

Trần Quang Hưng sinh năm 1988.

“Từ khi có ký ức, tôi đã thấy bên cạnh mình là hoành phi, câu đối, cửa võng, bàn thờ và rất nhiều loại đồ thờ khác.”

Đó không chỉ là những sản phẩm trong xưởng. Đó là một phần của tuổi thơ.

Một bên là tiếng đục của cha vang lên đều đặn. Một bên là mẹ cầm thép – loại chổi chuyên dụng dùng trong quá trình sơn – miệt mài làm việc.

Không gian ấy đối với nhiều người có thể là một môi trường làm việc đầy mùi sơn dầu, nhưng với một đứa trẻ sinh ra trong gia đình làm nghề, đó lại là những âm thanh và mùi hương hết sức quen thuộc.

Khoảng 6–7 tuổi, Hưng đã bắt đầu giúp gia đình bằng những công việc đơn giản. Ban đầu là đánh giấy giáp, dán lá bạc, lá vàng và những công việc phụ khác trong quá trình hoàn thiện sản phẩm.

Trong số đó, công việc anh thích nhất khi còn nhỏ lại là một công đoạn rất tỉ mỉ: đánh giấy giáp nước.

“Chỉ một hạt sạn thôi, khi thếp vàng lên sẽ rất khó chịu”

Đánh giấy giáp nước là công đoạn chuyển từ phần vóc sang giai đoạn sơn hoàn thiện. Sau khi bề mặt được làm phẳng và tạo nền, lớp sơn lót được xử lý, người thợ sử dụng giấy nhám rất mịn để mài nước, giúp bề mặt đạt độ phẳng cần thiết trước khi tiếp tục cầm thếp

Với những chi tiết đồ thờ có nhiều hoa văn, công việc này không đơn giản chỉ là đưa giấy nhám lên bề mặt rồi chà.

Người thợ phải dùng đầu ngón tay sờ qua từng ngóc ngách, kiểm tra từng vị trí để nhận biết những chỗ còn sạn, còn gờ hoặc chưa đủ phẳng.

Anh nhớ rất rõ cảm giác ấy:

“Chỉ một hạt sạn thôi, sau khi thếp vàng lên nhìn sẽ rất khó chịu.”

Những chi tiết chạm sâu cũng khiến công việc trở nên khó khăn hơn. Có những lúc đầu ngón tay bị các hoa văn đục vót sắc làm xước đến chảy máu, nhưng công việc vẫn tiếp tục.

Những trải nghiệm như vậy diễn ra từ khi anh còn rất nhỏ và dần trở thành nền tảng cho cách nhìn của một người thợ đối với chất lượng sản phẩm: những điều tưởng như rất nhỏ trong quá trình làm mộc và hoàn thiện cuối cùng đều có thể ảnh hưởng đến vẻ đẹp của cả sản phẩm.

Lớn lên trong tiếng đục và mùi sơn

Trần Quang Hưng lớn lên trong tiếng đục vang bên tai và mùi sơn dầu mà nhiều người có thể cảm thấy khó chịu.

Nhưng với anh, đó lại là những thứ hết sức bình thường.

Tuổi thơ ấy còn gắn với những chuyến đi cùng bố mẹ đến các đình, chùa để làm việc.

Mỗi lần đi, cả gia đình mang theo đồ nghề và một ít gạo. Buổi sáng bố mẹ làm việc, còn cậu bé Hưng có những khoảng thời gian riêng để khám phá không gian xung quanh sân chùa, khu vườn, rồi hái rau để đến trưa cả nhà cùng nấu cơm ăn ngay tại công trình.

Những chuyến đi như vậy không phải một lớp học nghề chính thức. Nhưng qua từng năm tháng, anh được nhìn thấy công việc của người thợ trong những không gian thực tế, được tiếp xúc với sản phẩm từ khi còn là phần mộc cho đến lúc hoàn thiện.

Nghề vì thế không chỉ được học bằng lời nói. Nó được hình thành từ việc nhìn, làm, quan sát và tích lũy qua từng công đoạn.

Người con trai nối nghiệp Nghệ nhân Trần Quang Hùng

Cha của Trần Quang Hưng là Nghệ nhân Trần Quang Hùng, người đã có hơn 40 năm gắn bó với nghề và được vinh danh là Nghệ nhân Làng nghề Việt Nam, Nghệ nhân Hà Nội.

Trong gia đình, Trần Quang Hưng được tiếp xúc trực tiếp với những kỹ thuật cốt lõi của nghề, từ việc lựa chọn và xử lý gỗ, tính toán tỷ lệ phôi, chạm khắc, làm vóc cho đến các công đoạn sơn son thếp vàng.

Nhưng kế nghiệp một nghề truyền thống không đơn giản là tiếp nhận lại những kỹ thuật của thế hệ trước.

Điều khó hơn là phải hiểu được vì sao người thợ đi trước lại làm như vậy, đâu là phần có thể thay đổi để phù hợp với cuộc sống hiện nay và đâu là những nguyên tắc không nên đánh đổi.

Đó cũng là cách Trần Quang Hưng xác định con đường của mình trong nghề.

Triết lý làm nghề: Chú trọng phần mộc trước, hoàn thiện sau

Trong quá trình làm nghề, Trần Quang Hưng đặc biệt coi trọng chất lượng của phần mộc trước khi bước sang các công đoạn hoàn thiện.

Bởi khi sản phẩm đã được sơn phủ và thếp vàng, rất khó để khách hàng nhìn thấy toàn bộ những gì nằm bên dưới lớp hoàn thiện.

Vì vậy, xưởng khuyến khích khách hàng kiểm tra sản phẩm ngay từ khi còn mộc. Đây cũng là cách để gia chủ có thể trực tiếp quan sát chất lượng gỗ, kết cấu, tỷ lệ và mức độ hoàn thiện của các chi tiết chạm trước khi sản phẩm bước sang công đoạn cuối.

Quan điểm này cũng phù hợp với một nguyên tắc mà Trần Quang Hưng luôn giữ trong quá trình làm nghề: phần mộc phải được làm tốt trước, hoàn thiện sau.

Đối với một sản phẩm đồ thờ, lớp sơn son hay vàng thếp có thể làm thay đổi diện mạo bên ngoài, nhưng không thể thay thế cho một phần mộc được làm đúng ngay từ đầu.

Tìm hiểu thêm về quan điểm và quy trình làm nghề của Đồ Thờ Sơn Đồng Trần Hùng.

Không chỉ là chạm hoa văn, mà phải hiểu tỷ lệ của sản phẩm

Một trong những điều Trần Quang Hưng kế thừa từ nghề của gia đình là cách nhìn tổng thể đối với sản phẩm đồ thờ.

Đối với anh, một người thợ không chỉ cần biết đục một mẫu hoa văn đẹp.

Quan trọng hơn là phải biết tính toán độ dày phôi gỗ, tỷ lệ giữa các bộ phận, độ sâu của nét chạm và mức độ tiết chế chi tiết để khi sản phẩm được đặt vào không gian thực tế, tổng thể vẫn cân đối.

Cùng một kiểu hoa văn nhưng khi đưa lên một sản phẩm có kích thước khác nhau, tỷ lệ khác nhau hoặc đặt trong một gian thờ khác nhau, cách xử lý cũng có thể phải thay đổi.

Đó là lý do việc chế tác đồ thờ không chỉ nằm ở kỹ thuật chạm khắc mà còn liên quan đến khả năng quan sát và cảm nhận tổng thể không gian.

Giữ nghề truyền thống nhưng không đứng yên

Là thế hệ tiếp nối, Trần Quang Hưng hiểu rằng giữ nghề không có nghĩa là giữ nguyên mọi thứ bất biến.

Những ngôi nhà hiện nay có nhiều thay đổi. Không gian thờ trong biệt thự, nhà phố hay căn hộ có những điều kiện rất khác so với gian thờ trong kiến trúc truyền thống.

Vì vậy, người làm nghề cần hiểu được giá trị cốt lõi của đồ thờ truyền thống nhưng đồng thời phải biết cách đưa những giá trị đó vào những không gian mới.

Trong thực tế, xưởng đã thực hiện những phương án được điều chỉnh theo từng không gian cụ thể: thay đổi tỷ lệ, cách bố trí, chiều cao, cách phân lớp hoặc thiết kế từng hạng mục để phù hợp với kiến trúc của gia chủ.

Điều được giữ lại không phải lúc nào cũng là hình thức bên ngoài, mà trước hết là tinh thần của nghề, sự chỉn chu trong chế tác và những nguyên tắc truyền thống trong từng sản phẩm.

Không chạy theo số lượng, cũng không lấy giá rẻ làm lợi thế

Đối với một người thợ kế nghiệp, Trần Quang Hưng xác định trách nhiệm của mình không chỉ là tiếp tục công việc của gia đình mà còn phải giữ gìn và phát triển nghề truyền thống mà thế hệ trước để lại.

Vì vậy, anh xác định giá trị cốt lõi của xưởng nằm ở chất lượng sản phẩm và quy trình làm nghề.

Xưởng không đặt mục tiêu chạy theo số lượng bằng mọi giá, cũng không lấy giá thấp làm cách cạnh tranh chính. Thay vào đó, mỗi sản phẩm được thực hiện với sự chú trọng từ phần mộc, tỷ lệ, chạm khắc cho đến công đoạn hoàn thiện.

Với những sản phẩm có giá trị sử dụng lâu dài trong không gian thờ cúng, anh cho rằng điều quan trọng hơn việc làm thật nhanh là tạo ra một sản phẩm mà người thợ có thể đứng ra chịu trách nhiệm về chất lượng của nó.

Vì sao đồ thờ làm kỹ có giá thành cao hơn?

Trong nghề đồ thờ, không phải sản phẩm nào nhìn qua cũng dễ dàng nhận ra sự khác biệt về giá. Cùng là một mẫu cửa võng, một bộ hoành phi câu đối hay một hạng mục đồ thờ, nhưng thời gian chế tác và mức độ hoàn thiện có thể rất khác nhau.

Tại xưởng, Trần Quang Hưng lựa chọn hướng làm hàng kỹ, nghĩa là người thợ dành nhiều thời gian hơn cho từng công đoạn và không chạy theo việc làm thật nhanh để tăng số lượng.

Một sản phẩm làm kỹ bắt đầu từ phần mộc. Độ dày của gỗ, tỷ lệ các bộ phận, cách xử lý từng mảng chạm và độ sâu của hoa văn đều cần được tính toán cẩn thận. Khi bước sang các công đoạn hoàn thiện, từng chi tiết nhỏ tiếp tục được kiểm tra và xử lý.

Những phần việc này phần lớn được thực hiện thủ công. Người thợ phải ngồi hàng giờ để xử lý những chi tiết mà máy móc không thể đơn giản thay thế bằng một thao tác duy nhất. Với những hoa văn nhiều lớp, nhiều góc nhỏ hoặc có độ chạm sâu, sự khác biệt nằm ở chính thời gian và độ tỉ mỉ mà người thợ bỏ vào sản phẩm.

Vì thế, khi khách hàng hỏi tại sao một sản phẩm của xưởng có giá thành cao hơn một số sản phẩm khác trên thị trường, câu trả lời không đơn thuần là vì gỗ hay vật liệu.

Giá thành còn nằm ở cách sản phẩm được làm ra.

Làm nhanh và làm kỹ có thể tạo ra hai sản phẩm nhìn khá giống nhau khi mới nhìn qua, nhưng khi quan sát kỹ phần mộc, độ sâu của nét chạm, cách xử lý các góc cạnh và sự cân đối của từng chi tiết, sự khác biệt sẽ dần hiện rõ.

Đó cũng là lý do xưởng không lấy giá thấp làm lợi thế cạnh tranh chính. Với Trần Quang Hưng, nếu đã lựa chọn làm đồ thờ theo hướng hàng kỹ thì phải chấp nhận dành nhiều thời gian hơn cho sản phẩm và để người thợ có đủ thời gian hoàn thành từng công đoạn một cách cẩn thận.

Khách hàng trả tiền không chỉ cho một khối gỗ đã được tạo hình. Họ còn trả cho thời gian của người thợ, cho kỹ thuật thủ công và cho sự tỉ mỉ được tích lũy qua từng công đoạn.

Nghệ nhân Trần Quang Hùng vẫn trực tiếp giám sát chất lượng

Dù hiện nay Trần Quang Hưng đã đảm nhận nhiều công việc trong hoạt động của xưởng, từ điều hành, quản lý kỹ thuật, tư vấn mẫu mã đến giám sát quá trình chế tác và lắp đặt, việc kế thừa không có nghĩa là thế hệ trước hoàn toàn rút khỏi công việc.

Các sản phẩm do xưởng thực hiện vẫn phải qua sự giám sát chất lượng của Nghệ nhân Trần Quang Hùng.

Đây là một điểm đặc biệt trong mô hình làm nghề của gia đình: thế hệ trẻ trực tiếp điều hành và phát triển công việc, trong khi người cha – người đã có hàng chục năm kinh nghiệm trong nghề – vẫn tham gia kiểm soát chất lượng sản phẩm.

Qua đó, kinh nghiệm của thế hệ trước tiếp tục được truyền lại trong từng công trình, đồng thời thế hệ sau có điều kiện đưa cách tư duy mới vào quá trình phát triển xưởng.

Vai trò của Nghệ nhân Trần Quang Hưng tại xưởng

Hiện nay, Trần Quang Hưng đảm nhận nhiều công việc trong hoạt động của Đồ Thờ Sơn Đồng Trần Hùng, bao gồm:

• Điều hành hoạt động của xưởng.
• Quản lý và giám sát kỹ thuật trong quá trình chế tác.
• Tư vấn mẫu mã và phương án phù hợp với không gian thực tế.
• Theo dõi quá trình sản xuất và hoàn thiện sản phẩm.
• Giám sát việc lắp đặt các công trình đồ thờ.
• Trực tiếp trao đổi với khách hàng về yêu cầu, chất liệu, tỷ lệ và cách bố trí.

Đặc biệt với những công trình có yêu cầu riêng về kích thước hoặc cách bố trí, việc người trực tiếp điều hành xưởng tham gia từ giai đoạn tư vấn giúp phương án thiết kế có sự liên kết với quá trình chế tác thực tế.

Từ ký ức tuổi thơ đến trách nhiệm của một người kế nghiệp

Nếu nhìn lại hành trình của Trần Quang Hưng, nghề đồ thờ không bắt đầu từ một quyết định được đưa ra khi trưởng thành.

Nó bắt đầu từ những điều rất nhỏ: những tờ giấy giáp, những chiếc lá vàng, lá bạc, những lần đánh giấy giáp nước, những buổi theo bố mẹ đến đình chùa và những ngày lớn lên giữa tiếng đục và mùi sơn.

Từ một đứa trẻ phụ giúp gia đình, anh dần trở thành người trực tiếp tham gia vào công việc của xưởng và hôm nay đảm nhận vai trò của một thế hệ kế tiếp.

Những trải nghiệm từ tuổi thơ ấy cũng tạo nên một cách nhìn khá rõ ràng về nghề: đồ thờ không chỉ là một sản phẩm để bán, mà là một nghề thủ công cần được làm bằng sự kiên nhẫn, trách nhiệm và tôn trọng những giá trị đã được truyền lại.

Thế hệ tiếp nối của nghề đồ thờ Sơn Đồng

Sơn Đồng là một trong những địa danh nổi tiếng về nghề tạc tượng và chế tác đồ thờ truyền thống.

Trong dòng chảy của một làng nghề lâu đời, việc một thế hệ trẻ tiếp tục theo nghề gia đình có ý nghĩa không chỉ đối với một cơ sở sản xuất mà còn là một phần của quá trình duy trì nghề thủ công truyền thống.

Với Trần Quang Hưng, con đường phía trước không đơn thuần là mở rộng xưởng hay làm ra nhiều sản phẩm hơn.

Điều anh theo đuổi là tìm cách để những giá trị mà cha mình đã dành nhiều thập kỷ gây dựng tiếp tục được duy trì trong những sản phẩm của thế hệ sau.

Đồng thời, những yêu cầu mới của khách hàng và kiến trúc hiện đại cũng đặt ra những bài toán mới. Người làm nghề phải vừa hiểu truyền thống, vừa có khả năng thích nghi.

Đó chính là vai trò của một thế hệ kế nghiệp: giữ lại những điều đáng giữ, thay đổi những điều cần thay đổi và tiếp tục đưa nghề đi về phía trước.

Đồ Thờ Sơn Đồng Trần Hùng – nơi hai thế hệ cùng làm nghề

Ngày nay, tại Đồ Thờ Sơn Đồng Trần Hùng, công việc được thực hiện trên nền tảng kinh nghiệm của Nghệ nhân Trần Quang Hùng và sự tiếp nối của Trần Quang Hưng.

Một thế hệ mang theo kinh nghiệm được tích lũy qua hàng chục năm làm nghề.

Một thế hệ tiếp theo tiếp tục trực tiếp điều hành, quản lý kỹ thuật, tư vấn và phát triển cách làm phù hợp với nhu cầu hiện nay.

Sự kết hợp đó tạo nên một mô hình làm nghề trong đó kinh nghiệm truyền thống và tư duy của thế hệ kế tiếp cùng hiện diện trong một xưởng.

Đối với khách hàng, điều quan trọng nhất cuối cùng vẫn là sản phẩm thực tế: phần mộc có được làm cẩn thận hay không, tỷ lệ có phù hợp hay không, nét chạm có đủ độ sâu và sắc nét hay không, lớp hoàn thiện có được thực hiện đúng quy trình hay không.

Và với Trần Quang Hưng, đó cũng chính là cách thiết thực nhất để tiếp tục câu chuyện nghề của gia đình.

Thông tin về Nghệ nhân Trần Quang Hưng

Họ và tên: Trần Quang Hưng

Năm sinh: 1988

Quê quán và nơi làm nghề: Sơn Đồng, Hoài Đức, Hà Nội

Lĩnh vực: Chế tác đồ thờ gỗ, chạm khắc và hoàn thiện đồ thờ truyền thống.

Vai trò: Điều hành, quản lý kỹ thuật, tư vấn thiết kế và giám sát chế tác tại Đồ Thờ Sơn Đồng Trần Hùng.

Người truyền nghề và giám sát chất lượng: Nghệ nhân Trần Quang Hùng.

Đơn vị: Đồ Thờ Sơn Đồng Trần Hùng.

Tìm hiểu thêm về Nghệ nhân Trần Quang Hùng

Trần Quang Hưng là thế hệ kế tiếp, còn Nghệ nhân Trần Quang Hùng là người đã dành nhiều thập kỷ gắn bó với nghề và trực tiếp truyền lại kinh nghiệm cho thế hệ sau.

Việc đặt hai trang cạnh nhau giúp người đọc hiểu rõ hơn về quá trình hình thành và tiếp nối nghề của gia đình Trần Hùng tại Sơn Đồng.

Đồ Thờ Sơn Đồng Trần Hùng

Đồ Thờ Sơn Đồng Trần Hùng là cơ sở trực tiếp chế tác các sản phẩm đồ thờ gỗ tại Sơn Đồng, Hoài Đức, Hà Nội.

Xưởng thực hiện nhiều hạng mục như bàn thờ, án gian, ô sa, sập thờ, chấp tải, tủ thờ, cửa võng, hoành phi câu đối, cuốn thư, ngai ỷ, bài vị và các hạng mục đồ thờ theo yêu cầu.

Với những công trình có yêu cầu riêng, phương án được xây dựng dựa trên không gian thực tế, kích thước và nhu cầu sử dụng của từng gia đình.

ĐỒ THỜ SƠN ĐỒNG TRẦN HÙNG
Xưởng trực tiếp chế tác đồ thờ gỗ tại Sơn Đồng – Hà Nội
Hotline/Zalo: 0986 161 623
Website: https://dothosondong.net/
Xưởng: Sơn Đồng, Hoài Đức, Hà Nội