Nghệ Nhân Trần Quang Hùng – Hơn 40 Năm Gắn Bó Với Nghề Đồ Thờ Sơn Đồng

Nghệ nhân Trần Quang Hùng là người có hơn 40 năm gắn bó với nghề chế tác đồ thờ và mỹ nghệ gỗ tại làng nghề Sơn Đồng, Hoài Đức, Hà Nội.

Sinh ra và trưởng thành trong môi trường làng nghề, ông sớm tiếp xúc với những công việc đặc trưng của nghề như chọn gỗ, tạo dáng, đục chạm hoa văn, sửa tay, làm tượng và hoàn thiện các sản phẩm phục vụ không gian thờ truyền thống.

Qua nhiều năm làm nghề, kinh nghiệm của Nghệ nhân Trần Quang Hùng không chỉ thể hiện ở khả năng tạo ra một sản phẩm cầu kỳ, mà còn nằm ở cách xử lý tỷ lệ, độ sâu của nét chạm, bố cục hoa văn và sự cân đối giữa từng sản phẩm với toàn bộ không gian thờ.

Ông được vinh danh Nghệ nhân làng nghề Việt Nam, Nghệ nhân Hà Nội có bằng công nhận Nghệ nhân cấp thành phố và là một trong những người tích cực tham gia gìn giữ, phát triển nghề mỹ nghệ truyền thống tại Sơn Đồng.

Ngày nay, kinh nghiệm nghề của ông tiếp tục được truyền lại trong gia đình và được duy trì tại Đồ Thờ Trần Hùng – Sơn Đồng.

Sinh Ra Và Lớn Lên Tại Làng Nghề Sơn Đồng

Sơn Đồng, Hoài Đức, Hà Nội từ lâu gắn liền với nghề chế tác tượng, đồ thờ và mỹ nghệ gỗ.

Đối với những người sinh ra trong làng nghề, việc học nghề trước đây không bắt đầu từ một khóa đào tạo chính thức mà thường diễn ra ngay trong đời sống hàng ngày.

Người trẻ quan sát người đi trước chọn phôi, pha gỗ, lấy mực, tạo dáng, đục thô rồi sửa từng chi tiết nhỏ. Một sản phẩm được hoàn thiện qua nhiều công đoạn và cũng chính quá trình ấy giúp người thợ dần hình thành con mắt nghề.

Nghệ nhân Trần Quang Hùng trưởng thành trong môi trường đó.

Từ những công việc ban đầu, ông từng bước tích lũy kinh nghiệm về:

• Chất liệu gỗ.
• Tỷ lệ sản phẩm.
• Cách bố trí hoa văn.
• Kỹ thuật đục chạm.
• Tạo hình tượng.
• Sửa tay các chi tiết.
• Sơn và hoàn thiện sản phẩm.
• Cách phối hợp nhiều hạng mục trong cùng một gian thờ.

Nghề được hình thành không chỉ bằng kỹ thuật của đôi tay mà còn bằng khả năng quan sát và đánh giá sản phẩm sau nhiều năm làm việc thực tế.

Đó cũng là một trong những đặc trưng của người thợ lâu năm tại làng nghề Sơn Đồng.

[Tìm hiểu thêm về Làng nghề Sơn Đồng →]

Hơn 40 Năm Làm Nghề Không Chỉ Là Số Năm Kinh Nghiệm

Trong nghề đồ thờ, thời gian làm nghề chỉ thực sự có ý nghĩa khi người thợ đã trải qua nhiều loại sản phẩm, nhiều kích thước và nhiều không gian khác nhau.

Một mẫu hoa văn đẹp ở kích thước lớn chưa chắc có thể thu nhỏ nguyên vẹn.

Một chiếc bàn thờ đặt trong gian nhà gỗ cũng không thể áp dụng nguyên tỷ lệ cho một phòng thờ trong nhà phố.

Tương tự, một bộ cửa võng dùng trong từ đường rộng lớn sẽ phải được xử lý hoàn toàn khác với sản phẩm dùng trong không gian nhỏ.

Qua hơn 40 năm làm nghề, Nghệ nhân Trần Quang Hùng đã tích lũy kinh nghiệm từ chính những bài toán thực tế như vậy.

Điều quan trọng không phải là thuộc thật nhiều mẫu mà là biết:

Mẫu nào phù hợp với sản phẩm nào?

Chi tiết nào cần giữ nguyên?

Chi tiết nào phải điều chỉnh khi thay đổi kích thước?

Nơi nào nên chạm sâu và nơi nào cần để khoảng nền?

Khi ghép nhiều sản phẩm vào cùng gian thờ, món nào nên là điểm nhấn và món nào cần tiết chế?

Đó là phần kinh nghiệm khó thể hiện chỉ bằng một bức ảnh thành phẩm nhưng lại quyết định rất lớn đến chất lượng tổng thể.

Nghệ Nhân Đồ Thờ Không Chỉ Là Người Đục Chạm

Khi nhắc đến nghề đồ thờ Sơn Đồng, nhiều người thường nghĩ ngay đến các hoa văn chạm rồng, phượng, tứ quý hay những bộ sản phẩm sơn son thếp vàng.

Tuy nhiên, đục chạm chỉ là một phần của công việc.

Một người thợ có kinh nghiệm phải nhìn được toàn bộ sản phẩm trước khi bắt đầu.

Tỷ Lệ

Chiều cao, chiều rộng, chiều sâu và độ dày của sản phẩm cần cân đối với nhau.

Chỉ cần thay đổi một kích thước mà không điều chỉnh các bộ phận còn lại, tổng thể rất dễ mất cân đối.

Bố Cục Hoa Văn

Không phải phủ kín bề mặt bằng hoa văn là đẹp.

Một sản phẩm tốt cần có khoảng chính – phụ, lớp trước – sau và những khoảng nền để mắt người nhìn có chỗ nghỉ.

Độ Sâu Nét Chạm

Độ sâu giúp hoa văn tạo được nhiều lớp và có chiều sâu khi nhìn nghiêng.

Tuy nhiên, muốn đục sâu thì phôi gỗ phải đủ quy cách và người thợ phải kiểm soát tốt kết cấu sản phẩm.

Sửa Tay

Sau khi phần đục chính hoàn thành, nhiều chi tiết nhỏ vẫn cần được sửa bằng tay.

Chính bước sửa này tạo ra sự khác biệt giữa sản phẩm làm nhanh và sản phẩm được trau chuốt kỹ.

Hiểu Không Gian Sử Dụng

Đồ thờ không phải sản phẩm đứng độc lập.

Khi đặt trong phòng thờ hoặc nhà thờ họ, nó phải phù hợp với bàn thờ, hoành phi, câu đối, cửa võng, hệ cột, chiều cao trần và toàn bộ kiến trúc xung quanh.

Đó là lý do kinh nghiệm của người làm nghề có vai trò rất lớn khi tư vấn và điều chỉnh sản phẩm.

Những Dòng Sản Phẩm Gắn Với Quá Trình Làm Nghề

Trong nhiều năm làm nghề tại Sơn Đồng, Nghệ nhân Trần Quang Hùng gắn bó với nhiều dòng sản phẩm đồ thờ và mỹ nghệ gỗ.

Bàn Thờ Gỗ

Các kiểu bàn truyền thống như Án gian, Ô Sa, Sập thờ, Chấp tải, bàn thờ nhiều cấp đều yêu cầu cách xử lý kết cấu và hoa văn khác nhau.

Với bàn thờ, ngoài vẻ đẹp của phần chạm, người thợ còn phải đặc biệt chú ý tới:

• Độ chắc của kết cấu.
• Độ dày của phôi.
• Tỷ lệ chân – thân – mặt bàn.
• Khoảng sử dụng thực tế.
• Sự cân đối với các hạng mục phía trên.

[Xem các mẫu bàn thờ gỗ →]

Hoành Phi – Cuốn Thư – Câu Đối

Những sản phẩm treo cao đòi hỏi người làm phải tính tỷ lệ theo khoảng cách quan sát thực tế.

Hoa văn quá nhỏ sẽ mất chi tiết khi treo lên cao, trong khi chữ và mảng chính phải đủ rõ để nhìn từ phía dưới.

Nội dung chữ cũng cần được kiểm tra trước khi tiến hành chế tác.

Cửa Võng

Cửa võng là một hạng mục lớn, ảnh hưởng trực tiếp tới cảm giác của toàn bộ gian thờ.

Một bộ hoàn chỉnh gồm thân cửa võng và 2 đuôi.

Phần thân được tính theo chiều rộng lòng gian, trong khi chiều dài hai đuôi phải phù hợp với chiều cao kiến trúc.

Do đó, người làm không chỉ biết đục mẫu mà còn phải hiểu cách sản phẩm liên hệ với hệ cột và không gian phía sau.

Ngai Thờ – Bài Vị – Khám Thờ

Đây là những sản phẩm thường có kích thước nhỏ hơn nhưng yêu cầu độ tinh của chi tiết khá cao.

Đặc biệt với ngai thờ hoặc khám thờ, tỷ lệ các bộ phận cần được xử lý cẩn thận để sản phẩm không bị nặng hoặc mất cân đối.

Tượng Gỗ

Tượng là một lĩnh vực đòi hỏi người làm phải kết hợp kỹ thuật với khả năng cảm nhận hình khối.

Ngoài kích thước, điều quan trọng còn nằm ở:

• Thần thái.
• Khuôn mặt.
• Tư thế.
• Tỷ lệ cơ thể.
• Trang phục.
• Mối quan hệ giữa các khối lớn và chi tiết nhỏ.

Một bức tượng không thể đánh giá chỉ bằng số lượng chi tiết được đục.

Quan Niệm Về Một Sản Phẩm Đồ Thờ Làm Kỹ

Theo kinh nghiệm lâu năm trong nghề, một sản phẩm đồ thờ làm kỹ không thể chỉ đánh giá qua lớp sơn bên ngoài.

Chất lượng phải bắt đầu từ phần mộc.

Một sản phẩm được làm kỹ thường thể hiện ở:

Phôi gỗ đủ quy cách
Người thợ có đủ vật liệu để xử lý hoa văn và kết cấu đúng yêu cầu.

Hoa văn có chiều sâu
Các lớp trước – sau được thể hiện rõ, đặc biệt khi nhìn nghiêng.

Chi tiết được sửa tay
Các phần nhỏ, góc chuyển và đường nét được xử lý sau công đoạn đục chính.

Tỷ lệ cân đối
Sản phẩm không bị quá nặng ở một phần hoặc quá mỏng ở phần khác.

Mối ghép được xử lý cẩn thận
Kết cấu phải phù hợp với kích thước và trọng lượng sản phẩm.

Đó cũng là lý do tại Đồ Thờ Trần Hùng, khách hàng đặt làm được khuyến khích kiểm tra sản phẩm khi còn mộc trước khi chuyển sang công đoạn sơn.

Vì Sao Duyệt Mộc Trước Khi Sơn Quan Trọng?

Đây là một trong những kinh nghiệm được Nghệ nhân Trần Quang Hùng đặc biệt coi trọng trong quá trình chế tác.

Khi sản phẩm vẫn còn là gỗ mộc, người xem có thể quan sát rõ:

• Loại gỗ.
• Màu và cấu trúc gỗ.
• Kích thước thực tế.
• Độ dày.
• Mối ghép.
• Độ sâu của nét chạm.
• Những vị trí cần chỉnh sửa.

Sau khi đã sơn son, thếp vàng hoặc phủ PU, nhiều đặc điểm của phần mộc sẽ khó quan sát hơn.

Vì vậy, quy trình phù hợp là:

Chế tác mộc → kiểm tra → chỉnh sửa nếu cần → thống nhất hoàn thiện → mới tiến hành sơn.

Đối với khách ở xa, việc kiểm tra có thể thực hiện bằng ảnh chính diện, ảnh nghiêng, ảnh cận chi tiết và video toàn bộ sản phẩm.

Ảnh nghiêng đặc biệt hữu ích bởi nó thể hiện khá rõ độ sâu và số lớp của hoa văn.

Kinh Nghiệm Trong Việc Chọn Gỗ Và Hoàn Thiện

Trong nghề đồ thờ, không có một loại gỗ phù hợp với tất cả sản phẩm và tất cả cách hoàn thiện.

Người làm cần cân nhắc đồng thời:

Loại sản phẩm + mẫu + loại gỗ + cách hoàn thiện.

Gỗ Mít

Gỗ mít được sử dụng phổ biến trong đồ thờ truyền thống.

Có thể hoàn thiện bằng sơn son thếp vàng, sơn giả cổ hoặc PU.

Nếu làm PU, cần hiểu rằng vân gỗ mít thường không nổi bật bằng gỗ gụ hoặc gỗ hương.

Gỗ Dổi

Gỗ dổi phù hợp với sơn son thếp vàng hoặc sơn giả cổ.

Không lựa chọn gỗ dổi cho phương án hoàn thiện PU.

Gỗ Gụ

Gỗ gụ có thể phù hợp với những sản phẩm muốn giữ màu gỗ, làm PU, PU điểm vàng hoặc giả cổ.

Khi sử dụng gụ, không nhất thiết phải phủ kín bề mặt bằng hoa văn vì khoảng nền có thể giúp thể hiện chất gỗ tốt hơn.

Gỗ Hương

Gỗ hương có vân tương đối rõ và thường phù hợp với phương án PU khi người dùng muốn thể hiện màu và vân gỗ.

Mẫu hoa văn cũng nên được lựa chọn sao cho không che kín toàn bộ bề mặt.

Quan Niệm Về Sơn Son Thếp Vàng Và Hoàn Thiện Đồ Thờ

Sơn son thếp vàng là một hình thức hoàn thiện truyền thống thường được sử dụng với đồ thờ Sơn Đồng.

Với cách làm này, toàn bộ phần hoa văn được thếp vàng, còn sơn son nằm ở các khe, cạnh ngang, nền hoặc phần âm của hoa văn.

Điều này khác với PU điểm vàng, trong đó màu gỗ hoặc màu PU là nền chính và chỉ một số chi tiết được nhấn vàng.

Với sơn giả cổ, màu sắc được xử lý theo hướng trầm và có cảm giác lâu năm hơn. Phần vàng thường được làm xỉn ở nhiều vị trí, trong khi chỉ giữ một số chi tiết vàng sáng để tạo điểm nhấn.

Theo kinh nghiệm của người làm nghề, phương án hoàn thiện nên được lựa chọn sau khi đã xác định rõ:

• Loại gỗ.
• Mẫu sản phẩm.
• Không gian lắp đặt.
• Màu sắc tổng thể của gian thờ.

Không nên lựa chọn một màu chỉ vì thấy đẹp trên một sản phẩm đứng riêng.

Vai Trò Trong Việc Gìn Giữ Nghề Sơn Đồng

Với người làm nghề lâu năm, gìn giữ nghề không chỉ có nghĩa là tiếp tục sản xuất những mẫu cũ.

Điều quan trọng hơn là giữ được những nguyên tắc cốt lõi của nghề:

• Tôn trọng chất liệu.
• Hiểu tỷ lệ.
• Không làm ẩu phần mộc.
• Giữ kỹ thuật sửa tay.
• Hiểu ý nghĩa và vị trí của từng sản phẩm.
• Truyền lại kinh nghiệm cho người làm sau.

Nghệ nhân Trần Quang Hùng đã có nhiều năm tham gia các hoạt động nghề nghiệp tại địa phương và là một trong những thành viên gắn bó với quá trình hình thành, phát triển tổ chức nghề tại Sơn Đồng.

Việc truyền nghề trong gia đình cũng giúp những kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm không bị dừng lại ở một thế hệ.

Ngày nay, thế hệ sau tiếp tục tham gia chế tác, quản lý xưởng và ứng dụng các phương thức mới trong tư vấn, thiết kế, trao đổi với khách hàng nhưng vẫn giữ nền tảng kỹ thuật nghề truyền thống.

Truyền Nghề Cho Thế Hệ Sau

Một trong những giá trị lớn nhất của người làm nghề lâu năm là khả năng truyền lại những điều không thể học chỉ qua bản vẽ hoặc hình ảnh.

Người trẻ có thể học cách sử dụng công cụ tương đối nhanh.

Nhưng để nhìn một sản phẩm và nhận ra:

chân đang nặng,

thân đang thấp,

hoa văn quá dày,

nét rồng thiếu lực,

phần nền chưa đủ,

hoặc sản phẩm chưa cân với gian thờ,

thì cần thời gian quan sát rất dài.

Đó là lý do quá trình truyền nghề thường diễn ra trực tiếp ngay tại xưởng.

Người đi trước xem sản phẩm, chỉ ra phần chưa đạt và yêu cầu sửa lại cho đến khi đạt yêu cầu.

Qua quá trình đó, kỹ thuật và cách nhìn nghề mới thực sự được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Nghệ Nhân Và Đồ Thờ Trần Hùng Ngày Nay

Kinh nghiệm của Nghệ nhân Trần Quang Hùng hiện tiếp tục là một trong những nền tảng nghề nghiệp của Đồ Thờ Trần Hùng tại Sơn Đồng.

Xưởng nhận chế tác nhiều sản phẩm theo mẫu và kích thước thực tế cho:

• Gia đình thờ gia tiên.
• Nhà thờ họ.
• Từ đường.
• Đình, chùa.
• Công trình tín ngưỡng.
• Khách hàng có nhu cầu làm tượng và đồ thờ theo yêu cầu.

Với những sản phẩm đặt làm, các yếu tố như gỗ, kích thước, độ dày, mẫu hoa văn và kiểu hoàn thiện được thống nhất trước.

Khách hàng có thể kiểm tra phần mộc trước khi sơn để việc đặt làm không chỉ dựa vào hình ảnh của một sản phẩm đã hoàn thiện.

[Tìm hiểu về Đồ Thờ Trần Hùng →]

[Xem xưởng và quy trình chế tác →]

Gắn Nghề Với Không Gian Thờ Thực Tế

Một quan điểm được duy trì trong quá trình làm nghề là không nên lựa chọn đồ thờ chỉ dựa trên từng món riêng biệt.

Một chiếc bàn đẹp chưa chắc tạo ra một gian thờ đẹp nếu kích thước không phù hợp.

Một cửa võng chạm rất kỹ vẫn có thể khiến không gian trở nên nặng nếu tỷ lệ quá lớn.

Một bộ hoành phi câu đối đẹp nhưng quá nhỏ so với gian lại khó tạo được điểm nhấn.

Vì vậy, với những công trình cần nhiều hạng mục, nên xem toàn bộ gian thờ như một tổng thể.

Người làm cần cân đối:

bàn thờ – hoành phi – câu đối – cửa võng – ngai – khám – hệ cột – chiều cao trần – khoảng trống.

Một số hạng mục có thể làm cầu kỳ hơn để tạo điểm chính, trong khi những phần còn lại được tiết chế.

Đây là cách giúp không gian giữ được sự trang nghiêm mà không trở nên quá nặng nề.

Từ Nghề Truyền Thống Đến Nhu Cầu Của Gia Đình Ngày Nay

Không gian thờ của người Việt hiện nay đã thay đổi khá nhiều so với trước.

Bên cạnh nhà gỗ và từ đường truyền thống, rất nhiều gia đình bố trí phòng thờ trong:

• Nhà phố.
• Nhà ống.
• Biệt thự.
• Chung cư.
• Nhà xây theo kiến trúc hiện đại.

Điều đó đặt ra yêu cầu người làm nghề phải biết điều chỉnh sản phẩm.

Giữ nghề truyền thống không đồng nghĩa với việc áp dụng nguyên một bộ kích thước hoặc mẫu cũ cho mọi căn nhà.

Tinh thần truyền thống có thể được giữ trong:

• Tỷ lệ.
• Kết cấu.
• Hoa văn.
• Cách hoàn thiện.
• Ý nghĩa của từng sản phẩm.

Trong khi kích thước và mức độ cầu kỳ có thể thay đổi để phù hợp với không gian ngày nay.

Đây cũng là hướng mà kinh nghiệm lâu năm của Nghệ nhân Trần Quang Hùng tiếp tục được vận dụng trong quá trình chế tác tại xưởng.

Thông Tin Nghệ Nhân Trần Quang Hùng

Họ tên: Trần Quang Hùng
Lĩnh vực: Chế tác đồ thờ, tượng và mỹ nghệ gỗ truyền thống
Làng nghề: Sơn Đồng, Hoài Đức, Hà Nội
Kinh nghiệm: Hơn 40 năm gắn bó với nghề
Danh hiệu: Nghệ nhân làng nghề Việt Nam; Nghệ nhân cấp thành phố
Đơn vị nghề nghiệp: Đồ Thờ Trần Hùng – Sơn Đồng

Đồ Thờ Trần Hùng – Tiếp Nối Giá Trị Nghề Sơn Đồng

Hơn 40 năm làm nghề của Nghệ nhân Trần Quang Hùng là quá trình được tích lũy từ hàng nghìn công đoạn nhỏ: nhìn gỗ, lấy tỷ lệ, sửa từng nét chạm, đánh giá một phần mộc và điều chỉnh sản phẩm để phù hợp với không gian thực tế.

Điều được truyền lại không chỉ là cách tạo ra một mẫu đồ thờ.

Quan trọng hơn là cách nhìn một sản phẩm trước khi nó hoàn thành.

Đó cũng là nền tảng mà Đồ Thờ Trần Hùng tiếp tục duy trì tại Sơn Đồng:

Rõ về vật liệu – Kỹ ở phần mộc – Chuẩn về tỷ lệ – Kiểm tra trước khi hoàn thiện.

Đối với khách hàng muốn tìm hiểu trực tiếp về sản phẩm hoặc quy trình làm đồ thờ tại xưởng, có thể tham khảo thêm:

[Giới thiệu Đồ Thờ Trần Hùng →]

[Xưởng Làm Đồ Thờ Sơn Đồng →]

[Làng Nghề Sơn Đồng – Lịch Sử Và Tinh Hoa Nghề Truyền Thống →]

ĐỒ THỜ TRẦN HÙNG – SƠN ĐỒNG, HOÀI ĐỨC, HÀ NỘI
Hotline/Zalo: 0986 161 623
Website: dothosondong.net