Công trình cải tạo gian thờ tại Vân Canh, Hoài Đức – Biến nhà thờ đơn sơ thành không gian thờ uy nghi, ấm cúng
Có những công trình đồ thờ không bắt đầu từ một căn phòng mới được thiết kế hoàn chỉnh.
Có khi đó là một nhà thờ đã được xây dựng từ nhiều năm trước, phần kiến trúc đã ổn định, nhưng khu vực thờ bên trong vẫn còn đơn giản, chỉ có một bàn thờ cũ và chưa tạo được cảm giác trang nghiêm, sâu lắng vốn có của một gian thờ truyền thống.
Công trình tại Vân Canh, Hoài Đức, Hà Nội là một trường hợp như vậy.
Chủ nhà năm nay đã 90 tuổi. Mong muốn của bác không phải làm một gian thờ thật cầu kỳ hay phô trương, mà là có một không gian ấm cúng, trang nghiêm và bề thế hơn, phù hợp với một nhà thờ gia đình, nơi nhiều thế hệ con cháu trở về dâng hương.
Nhà thờ hiện trạng đã được xây dựng với mái chéo bê tông và hệ cột sẵn có. Tuy nhiên, khu vực thờ phía trong lúc đầu khá đơn giản, chủ yếu là một bàn thờ cũ đặt ở vị trí trung tâm. Không gian vì thế chưa có sự phân lớp rõ ràng, từ ngoài nhìn vào chưa tạo được chiều sâu của một gian thờ truyền thống.
Sau khi trực tiếp đến công trình, nghệ nhân Trần Quang Hùng đã đo đạc hiện trạng, xem xét kết cấu nhà và cách tổ chức không gian để đưa ra phương án phù hợp. Thay vì cố gắng biến căn nhà thành một nhà gỗ hoàn chỉnh, phương án được lựa chọn là bổ sung những cấu kiện đặc trưng của gian thờ truyền thống ngay trong kiến trúc nhà hiện có, từ đó tạo ra một không gian thờ mới mà không làm mất đi hình thức của ngôi nhà.
Khi hoàn thiện, hiệu quả thay đổi thể hiện rất rõ qua hai hình ảnh trước và sau.
Từ một khu vực thờ khá trống và đơn giản, gian thờ trở nên có chiều sâu, có lớp lang và có trục trung tâm rõ ràng, đồng thời tạo được cảm giác ấm cúng và uy nghi mà gia chủ mong muốn.
Từ một gian thờ đơn giản đến không gian có chiều sâu
Điểm quan trọng nhất của phương án lần này không nằm ở việc đưa thêm thật nhiều đồ thờ vào căn phòng, mà là tổ chức lại không gian theo cấu trúc của một gian thờ truyền thống.
Từ ngoài đi vào, gian thờ được hình thành theo từng lớp.
Lớp đầu tiên là hệ hạ xà, xà ngang và cửa võng, kết hợp với bộ hoành phi câu đối được bố trí hai bên trên cột phía ngoài. Lớp kiến trúc này vừa tạo điểm nhấn cho mặt tiền của gian thờ, vừa đóng vai trò như một ranh giới chuyển tiếp giữa không gian sinh hoạt bên ngoài và nơi thờ cúng phía trong.
Đi sâu vào bên trong, cuốn thư câu đối được bố trí trên bức tường trong cùng, hình thành lớp thứ hai của gian thờ.
Cách bố trí này khiến ánh nhìn không dừng lại ngay ở lớp ngoài, mà được dẫn dần vào trung tâm. Chính sự phân lớp đó tạo ra cảm giác gian thờ sâu hơn thực tế, đồng thời làm cho khu vực thờ có tính riêng tư và tĩnh tại hơn.
Đây là một chi tiết rất quan trọng trong thiết kế không gian thờ. Một gian thờ có chiều sâu không nhất thiết phải có diện tích thật lớn; điều quan trọng là phải biết tạo các lớp không gian và xác định rõ trục thờ.
Hạ xà, cửa võng và hoành phi câu đối tạo nên lớp không gian đầu tiên
Ở phần ngoài cùng, hệ xà ngang – hạ xà – cửa võng được sử dụng để hình thành tầng đầu tiên của gian thờ.
Trong ảnh sau khi hoàn thiện, có thể thấy hệ xà và cửa võng đã tạo thành một khung không gian rõ ràng. Những cấu kiện này làm thay đổi hoàn toàn cảm giác khi đứng trước khu vực thờ.
Nếu như ở ảnh hiện trạng, người nhìn chỉ thấy bàn thờ và phần không gian phía sau khá mở, thì sau khi lắp đặt, ánh mắt sẽ nhận biết ngay đâu là khu vực thờ chính.
Cửa võng ở đây không chỉ mang tính trang trí. Nó tạo ra một lớp chuyển tiếp mềm giữa bên ngoài và bên trong, giúp không gian thờ có cảm giác được bao bọc và tách biệt hơn.
Bạn có thể xem thêm các mẫu cửa võng gỗ của xưởng để thấy rõ hơn sự khác nhau giữa các kiểu dáng và cách ứng dụng cửa võng trong từng gian thờ.
Phía trên và hai bên của lớp ngoài là hoành phi câu đối, tạo thành trục đối xứng và giúp phần kiến trúc phía trước trở nên hoàn chỉnh.
Hoành phi tạo trục ngang ở phía trên.
Câu đối chạy dọc hai bên.
Cửa võng làm nhiệm vụ liên kết toàn bộ phần khung.
Ba yếu tố này đi cùng nhau tạo ra một bố cục rất quen thuộc của gian thờ truyền thống.
Lớp thứ hai nằm sâu bên trong với cuốn thư câu đối
Nếu cửa võng và hoành phi câu đối tạo nên lớp đầu tiên thì cuốn thư câu đối treo trên bức tường trong cùng lại đóng vai trò xác định trung tâm của gian thờ.
Khi đứng từ ngoài nhìn vào, người xem sẽ cảm nhận được sự chuyển tiếp từ lớp ngoài vào lớp trong thay vì nhìn thẳng vào một mặt phẳng duy nhất.
Chính điểm này tạo nên chiều sâu.
Trong những gian thờ truyền thống, việc tổ chức các lớp trước – giữa – sau giúp khu vực thờ có cảm giác trang nghiêm hơn, đồng thời làm nổi bật vị trí trung tâm.
Ở công trình Vân Canh, cuốn thư được đặt sâu phía trong, kết hợp với bàn thờ ở phía trước, nhờ vậy khu vực trung tâm được nhấn mạnh rất rõ.
Với những gia đình đang quan tâm tới cách lựa chọn và bố trí cuốn thư, có thể tham khảo thêm danh mục hoành phi câu đối và cuốn thư để hình dung rõ hơn cách phối hợp các hạng mục trong một gian thờ.
Điểm thay đổi lớn nhất nằm ở cảm giác của toàn bộ căn phòng
Nếu chỉ nhìn từng món đồ riêng lẻ, có thể chưa thấy hết giá trị của phương án.
Nhưng khi so sánh trực tiếp hai hình ảnh trước và sau, sự thay đổi là rất rõ.
Ở ảnh trước, căn nhà đã có mái và hệ cột, nhưng khu vực thờ còn khá thoáng, thiếu một cấu trúc bao bọc. Bàn thờ đứng riêng lẻ trong không gian nên cảm giác về một gian thờ truyền thống chưa thực sự rõ ràng.
Sau khi hoàn thiện, hệ thống xà, cửa võng, hoành phi câu đối và cuốn thư đã tạo thành một “khung kiến trúc thờ” bao quanh bàn thờ.
Đây là điểm quan trọng nhất.
Bàn thờ không còn là một món đồ đứng riêng.
Nó trở thành trung tâm của cả một gian thờ.
Những cột lớn ở hai bên giúp không gian có cảm giác vững chãi.
Hệ xà phía trên kéo ánh nhìn lên cao.
Cửa võng tạo lớp tiền cảnh.
Hoành phi và câu đối tạo trục đối xứng.
Cuốn thư ở phía trong làm điểm kết thúc cho chiều sâu.
Toàn bộ các yếu tố này cùng nhau tạo nên cảm giác bề thế nhưng không nặng nề.
Sơn son thếp vàng theo lối truyền thống làm nổi bật toàn bộ hệ thống chạm
Toàn bộ đồ thờ được hoàn thiện theo phong cách sơn son thếp vàng truyền thống.
Đây là lựa chọn phù hợp với không gian nhà thờ bởi màu đỏ son kết hợp sắc vàng giúp các mảng chạm nổi bật, đồng thời tạo cảm giác ấm áp dưới ánh sáng trong phòng.
Điểm đáng chú ý trong công trình này là màu sắc được sử dụng trên toàn bộ hệ thống, từ hoành phi câu đối, cửa võng, hạ xà đến bàn thờ và các chi tiết phía trong.
Nhờ đó, các món đồ không bị tách rời.
Màu sắc trở thành một sợi dây liên kết toàn bộ gian thờ.
Khi ánh sáng chiếu lên các mảng thếp vàng và đường chạm, từng lớp hoa văn hiện rõ hơn, khiến không gian có chiều sâu thị giác rất khác so với một căn phòng chỉ sử dụng bàn thờ đơn lẻ.
Nghệ nhân Trần Quang Hùng trực tiếp khảo sát và đưa ra phương án
Một trong những điểm quan trọng của công trình này là không làm theo một mẫu cố định.
Bởi phần kiến trúc nhà thờ đã có sẵn.
Mái, cột và không gian hiện trạng không thể thay đổi tùy ý.
Vì vậy, giải pháp phải xuất phát từ chính những gì ngôi nhà đang có.
Sau khi đến tận nơi, nghệ nhân Trần Quang Hùng tiến hành đo đạc, xem xét vị trí cột, chiều cao không gian và khoảng sâu khu vực thờ. Từ đó mới xác định cách bố trí các cấu kiện để vừa phù hợp với kiến trúc hiện tại, vừa tạo ra được thần thái của một gian thờ truyền thống.
Đây là cách chúng tôi thường áp dụng với những công trình làm riêng:
Không lấy một mẫu có sẵn rồi cố ép vào căn phòng, mà lấy chính căn phòng làm cơ sở để phát triển phương án.
Nhờ vậy, những chi tiết như chiều rộng cửa võng, vị trí hoành phi, khoảng cách câu đối hay độ sâu của lớp cuốn thư đều có thể được tính toán sao cho hợp lý với hiện trạng.
Gia chủ 90 tuổi và mong muốn về một gian thờ ấm cúng
Có lẽ điều đáng nhớ nhất của công trình không nằm ở số lượng hạng mục hay mức độ cầu kỳ của hoa văn.
Đó là mong muốn rất giản dị của bác chủ nhà.
Ở tuổi 90, điều bác quan tâm là có một nơi thờ cúng ấm cúng, trang nghiêm để con cháu trở về, chứ không phải một không gian quá phô trương.
Vì vậy, phương án thiết kế được đặt trọng tâm vào sự trầm ấm, cân đối và bề thế vừa đủ.
Sau khi hoàn thiện, bác chủ rất hài lòng với kết quả.
So với hiện trạng ban đầu, gian thờ đã có diện mạo hoàn toàn khác nhưng vẫn giữ được sự gần gũi với kiến trúc của căn nhà.
Đó cũng là điều mà chúng tôi cho rằng quan trọng nhất trong mỗi công trình: sản phẩm cuối cùng phải phù hợp với người sử dụng và với không gian mà nó thuộc về.
Một gian thờ đẹp không nhất thiết phải xây lại từ đầu
Công trình tại Vân Canh cũng cho thấy một điều rất thực tế: không phải lúc nào muốn có một gian thờ đẹp cũng phải xây lại cả căn phòng.
Nếu nhà thờ đã có sẵn kết cấu cột, mái và mặt bằng tương đối phù hợp, hoàn toàn có thể dựa trên hiện trạng để bổ sung các cấu kiện gỗ cần thiết, từ đó tạo thành một gian thờ có chiều sâu và bản sắc hơn.
Trong trường hợp này, chỉ bằng việc bổ sung:
hoành phi câu đối phía ngoài, hạ xà, cửa võng, cuốn thư câu đối phía trong và hệ thống đồ thờ đồng bộ
mà toàn bộ cảm giác của không gian đã thay đổi.
Đây là cách tiếp cận phù hợp với nhiều gia đình đang sở hữu nhà thờ cũ hoặc nhà thờ xây bằng bê tông nhưng muốn đưa thêm hồn của gian thờ truyền thống bằng gỗ vào không gian hiện có.
Từ một bàn thờ đơn lẻ đến một gian thờ hoàn chỉnh
Nhìn lại công trình trước và sau, sự thay đổi không đơn giản là thêm vài món đồ.
Cái thay đổi thực sự là cấu trúc của không gian.
Từ chỗ chỉ có một bàn thờ, giờ đây khu vực thờ đã có lớp ngoài, lớp giữa và lớp trong.
Từ một căn phòng khá mở, giờ đây đã hình thành một không gian có ranh giới rõ ràng.
Từ một bàn thờ đứng riêng, giờ đây bàn thờ trở thành trung tâm của một tổng thể gồm cột, xà, cửa võng, hoành phi, câu đối và cuốn thư.
Và từ một không gian tương đối đơn giản, nhà thờ đã trở thành một nơi ấm cúng hơn, uy nghi hơn và có chiều sâu hơn.
Đó chính là giá trị của việc thiết kế một gian thờ theo không gian thực tế thay vì chỉ chọn từng món đồ riêng lẻ.
Đồ thờ Sơn Đồng Trần Hùng – trực tiếp khảo sát, thiết kế và hoàn thiện công trình
Với những công trình nhà thờ, phòng thờ hoặc gian thờ cần làm theo hiện trạng, Đồ thờ Sơn Đồng Trần Hùng nhận khảo sát thực tế, đo đạc, tư vấn phương án, thiết kế và chế tác đồng bộ.
Tùy từng công trình, xưởng có thể thực hiện các hạng mục như bàn thờ, sập thờ, án gian, hoành phi câu đối, cửa võng, cuốn thư, khám thờ, ngai ỷ, vách gỗ và hệ thống cột – xà phục vụ không gian thờ.
Điều chúng tôi chú trọng là không chỉ làm từng món đồ đẹp, mà phải tính toán để khi đưa vào nhà, tất cả các hạng mục đứng cạnh nhau vẫn tạo thành một tổng thể hài hòa.
ĐỒ THỜ SƠN ĐỒNG TRẦN HÙNG
Xưởng trực tiếp chế tác đồ thờ gỗ tại Sơn Đồng – Hà Nội
Nhận làm đồ thờ theo yêu cầu, khảo sát và tư vấn theo kích thước thực tế của từng không gian. Chuyên bàn thờ, sập thờ, án gian, hoành phi câu đối, cửa võng, cuốn thư, khám thờ, ngai ỷ, bài vị và các hạng mục gian thờ gỗ truyền thống.
☎ Hotline / Zalo: 0986 161 623
🌐 Website: https://dothosondong.net/
📍 Xưởng: Sơn Đồng, Hoài Đức, Hà Nội
Gia chủ có thể gửi ảnh nhà thờ, ảnh phòng thờ hoặc kích thước hiện trạng qua Zalo để xưởng tư vấn phương án phù hợp.
