Công Trình Đồ Thờ Gỗ Gõ Cho Nếp Nhà 3 Gian Tại Thanh Trì, Hà Nội

Trong một nếp nhà 3 gian mang dáng dấp kiến trúc truyền thống tại Thanh Trì, Hà Nội, gian giữa được gia chủ dành làm không gian thờ. Đồ Thờ Sơn Đồng Trần Hùng đảm nhận việc hoàn thiện toàn bộ hệ thống đồ thờ với vật liệu chính là gỗ Gõ, giữ lại vẻ đẹp tự nhiên của vân gỗ và kết hợp dát vàng điểm trên những vị trí cần tạo điểm nhấn.

Điểm đáng chú ý của công trình nằm ở cách xử lý hoa văn. Thay vì làm các mảng chạm dày thành một khối đặc, phần Hạ xà, Cửa võng và Thiều Châu đều được xử lý theo hướng chạm thủng, tạo khoảng thoáng. Các đường nét được đục vót kỹ, tách lớp rõ ràng, tạo cảm giác nhẹ và “bay” khi nhìn xuyên qua nhiều lớp hoa văn.

Đây cũng là một cách xử lý phù hợp với bộ đồ thờ sử dụng gỗ Gõ có vân đẹp: nền gỗ vẫn được nhìn thấy rõ, trong khi vàng chỉ được sử dụng ở những chi tiết nổi bật để tạo chiều sâu và sự cân bằng cho tổng thể.

Không gian thờ trong nếp nhà 3 gian kiểu cổ

Công trình nằm trong một nếp nhà 3 gian tại Thanh Trì, Hà Nội. Gian giữa là gian thờ chính, được bố trí theo lớp từ ngoài vào trong.

Một điểm khá đặc biệt là phần cột, kèo của ngôi nhà không phải kết cấu gỗ nguyên bản mà được đổ bê tông và sơn giả gỗ. Vì vậy, khi thiết kế hệ thống đồ thờ, yêu cầu đặt ra không chỉ là làm đẹp từng món đồ mà còn phải tạo được sự liên kết giữa hệ đồ thờ bằng gỗ thật với tổng thể kiến trúc giả gỗ của ngôi nhà.

Đồ Thờ Sơn Đồng Trần Hùng lựa chọn gỗ Gõ cho hệ thống đồ thờ, khai thác chính vẻ đẹp của thớ và màu gỗ thay vì che phủ hoàn toàn bằng sơn son thếp vàng.

Cách hoàn thiện này giúp gian thờ giữ được cảm giác ấm của gỗ tự nhiên, đồng thời những vị trí dát vàng trở thành các điểm sáng có chủ đích trong toàn bộ không gian.

Bố cục hệ thống đồ thờ được chia thành hai lớp

Từ phía ngoài nhìn vào, gian thờ được tổ chức thành hai lớp chính theo hai hàng cột của nếp nhà.

• Lớp ngoài: Hoành phi, Hạ xà, Cửa võng và đôi câu đối máng liền khối.
• Lớp trong: Thiều Châu và đôi câu đối máng.
• Tường trong cùng: Cuốn thư và đôi câu đối phẳng sơn son thếp vàng.
• Khu vực thờ chính: Án gian 3 cấp.

Không sử dụng giường cầu trong công trình này. Thay vào đó, Án gian 3 cấp đảm nhiệm phần bàn thờ chính, tạo các tầng cao thấp cần thiết trong một gian thờ có chiều sâu vừa phải.

Hạ xà chạm thủng chia thành 3 ô

Một trong những chi tiết đáng chú ý nhất ở lớp ngoài là phần Hạ xà được chia thành 3 ô chạm thủng.

Hai ô bên được xử lý theo đề tài Mai hóa Rồng, trong khi ô trung tâm là hình Khánh Bình An. Cách chia ba ô giúp Hạ xà có một trục giữa rõ ràng nhưng vẫn giữ được sự liên tục của hệ hoa văn.

Điểm quan trọng nằm ở kỹ thuật chạm. Các mảng hoa văn không được để thành những khối đặc nặng nề mà được đục thủng phần nền, tạo khoảng rỗng giữa các đường nét. Những chi tiết nhỏ tiếp tục được đục vót để có độ thanh và độ sâu.

Nhờ vậy, khi ánh sáng đi qua Hạ xà, người nhìn có thể nhận thấy nhiều lớp hoa văn phía sau thay vì chỉ nhìn thấy một mảng chạm nổi. Đây chính là yếu tố tạo nên cảm giác thoáng, nhẹ và có độ “bay” cho hệ thống đồ thờ.

Mai hóa Rồng ở hai bên

Hai ô hai bên sử dụng mô-típ Mai hóa Rồng, kết hợp hình tượng hoa mai với đường nét hóa rồng trong cùng một bố cục.

Cách xử lý này tạo ra những đường cong liên tục, rất phù hợp với kỹ thuật chạm thủng. Các đường mai, thân và phần hóa rồng được tách lớp, tạo khoảng sáng tối tự nhiên giữa các chi tiết.

Khánh Bình An ở ô trung tâm

Ở chính giữa Hạ xà là Khánh Bình An, đóng vai trò điểm nhấn trung tâm của toàn bộ mảng chạm.

Khi kết hợp với hai mảng Mai hóa Rồng ở hai bên, ô trung tâm tạo thành một bố cục có trục rõ ràng: hai bên là hoa văn chuyển động, ở giữa là điểm nhấn ổn định.

Cửa võng Mai Điểu – nhiều hoa văn nhưng không tạo cảm giác nặng

Ngay phía dưới Hạ xà là Cửa võng chạm Mai Điểu.

Mai Điểu là một đề tài có nhiều chi tiết nhỏ: cành mai, hoa, chim và các đường chuyển tiếp giữa những mảng hoa văn. Với một mảng cửa võng có mật độ họa tiết cao như vậy, nếu xử lý thành những mảng chạm đặc và dày, tổng thể rất dễ trở nên nặng.

Ở công trình này, Cửa võng được xử lý theo hướng chạm thủng và tạo khoảng thoáng. Các chi tiết được tách khỏi nền, những đường nét nhỏ được đục vót, tạo ra nhiều khoảng rỗng đan xen với phần chạm.

Nhìn gần có thể thấy lượng công việc trong từng mảng khá lớn. Nhưng khi nhìn toàn bộ gian thờ, phần hoa văn lại không bị nặng vì giữa các chi tiết luôn có khoảng thở.

Đó là sự khác biệt giữa “ít hoa văn” và “hoa văn được xử lý có khoảng thoáng”. Công trình này có mật độ họa tiết cao nhưng nhờ cách chạm thủng và đục vót nên vẫn giữ được vẻ thanh thoát.

Thiều Châu phía trong chạm Triện Ngũ Phúc rơi gậm tiền

Đi sâu vào lớp thứ hai của gian thờ là Thiều Châu. Nếu lớp ngoài sử dụng Cửa võng Mai Điểu thì phần Thiều Châu phía trong được xử lý với Triện Ngũ Phúc rơi gậm tiền.

Cách bố trí này tạo sự khác biệt giữa hai lớp. Người đứng từ ngoài nhìn vào không gặp một hệ hoa văn lặp lại hoàn toàn, mà lần lượt nhìn thấy các đề tài khác nhau khi đi qua từng lớp của gian thờ.

Thiều Châu cũng tiếp tục sử dụng phương pháp chạm thủng tạo khoảng thoáng. Vì nằm ở lớp phía trong, những khoảng rỗng của hoa văn còn giúp tạo hiệu ứng nhìn xuyên, làm cho gian thờ có chiều sâu hơn.

Gỗ Gõ được giữ vân, dát vàng chỉ ở những vị trí cần nhấn

Thay vì phủ vàng toàn bộ, công trình sử dụng cách dát vàng điểm.

Chữ trên Hoành phi, Câu đối, các con giống và một số hoa văn nổi được dát vàng để tạo điểm sáng. Phần nền gỗ Gõ vẫn được giữ lại để người nhìn cảm nhận được màu sắc và vân gỗ tự nhiên.

Đây là cách hoàn thiện đòi hỏi người thợ phải biết tiết chế. Nếu dát vàng quá nhiều, vẻ đẹp của vân gỗ sẽ bị che mất. Nếu dát quá ít hoặc đặt không đúng vị trí, các chi tiết quan trọng lại không đủ nổi bật.

Vì vậy, vàng trong công trình này được sử dụng như một lớp điểm nhấn thị giác, không phải để phủ kín toàn bộ bề mặt.

Sự kết hợp giữa nền gỗ Gõ, vân gỗ tự nhiên và các điểm vàng giúp bộ đồ thờ có vẻ đẹp ấm, sang nhưng vẫn giữ được cảm giác của một hệ đồ thờ bằng gỗ truyền thống.

Hoành phi, Hạ xà và Cửa võng tạo thành lớp ngoài của gian thờ

Lớp ngoài được tổ chức khá đầy đủ với Hoành phi ở phía trên, Hạ xà bên dưới, Cửa võng và đôi câu đối máng liền khối ở hai bên.

Đây là lớp đầu tiên tạo ranh giới thị giác giữa gian thờ và phần không gian phía trước. Các chi tiết được thiết kế đồng bộ về kích thước, đường nét và cách hoàn thiện để không món nào bị tách khỏi tổng thể.

Đặc biệt, sự kết hợp giữa Hạ xà chạm thủng – Cửa võng Mai Điểu – câu đối máng tạo thành một hệ hoa văn liên tục theo chiều ngang và chiều đứng.

Lớp trong với Thiều Châu và câu đối máng

Qua Cửa võng là lớp đồ thờ phía trong gồm Thiều Châu và đôi câu đối máng.

Cách tổ chức hai lớp giúp gian thờ có chiều sâu. Khi nhìn trực diện, các mảng chạm thủng phía trước không che kín hoàn toàn lớp phía sau mà tạo ra những khoảng nhìn xuyên qua hoa văn.

Đây cũng là lý do kỹ thuật chạm thủng phát huy hiệu quả rất rõ ở công trình này. Các lớp đồ thờ không chỉ được nhìn như từng sản phẩm riêng lẻ mà còn được cảm nhận như một hệ thống nhiều lớp.

Cuốn thư và đôi câu đối phẳng tạo điểm kết thúc ở phía trong

Tại bức tường trong cùng là cuốn thư và đôi câu đối phẳng sơn son thếp vàng.

Nếu các lớp phía trước chủ yếu sử dụng nền gỗ Gõ và dát vàng điểm, thì phần phía trong tạo một điểm nhấn mạnh hơn bằng màu sơn son và vàng.

Về thị giác, đây giống như lớp cuối của gian thờ. Người đứng phía ngoài lần lượt nhìn qua Hoành phi, Hạ xà, Cửa võng, Thiều Châu rồi đến cuốn thư và đôi câu đối phía trong. Các lớp này tạo thành chiều sâu cho toàn bộ gian thờ thay vì tập trung mọi chi tiết vào một mặt phẳng.

Án gian 3 cấp thay cho giường cầu

Khác với một số nếp nhà 3 gian truyền thống sử dụng giường cầu ở phía trong, công trình này lựa chọn Án gian 3 cấp làm bàn thờ chính.

Án gian 3 cấp tạo các cao độ khác nhau, giúp bố trí đồ thờ theo tầng mà không cần đưa thêm một hệ giường cầu vào phía trong.

Cách lựa chọn này phù hợp với bố cục thực tế của công trình và giúp phần bàn thờ giữ được sự gọn gàng, tập trung vào gian giữa.

Đây cũng là một ví dụ cho thấy khi làm đồ thờ, không nên áp dụng một mô hình cố định cho mọi nếp nhà. Kiểu bàn thờ, số tầng và hệ đồ thờ cần được tính theo không gian thực tế.

Điểm đặc biệt của công trình: chạm nhiều nhưng vẫn có độ thoáng

Nếu chỉ nhìn từ xa, rất dễ nhận xét đây là một bộ đồ thờ có nhiều hoa văn và nhiều chi tiết. Nhưng khi nhìn kỹ vào kỹ thuật chạm, điểm đặc biệt lại nằm ở cách người thợ tạo khoảng rỗng giữa những chi tiết dày.

Hạ xà, Cửa võng và Thiều Châu đều có mật độ hoa văn cao. Tuy nhiên, nền được chạm thủng, các đường nét được đục vót và nhiều chi tiết được tách lớp.

Nhờ đó, bộ đồ thờ đạt được một sự cân bằng khá đặc biệt:

• Hoa văn nhiều nhưng không bí.
• Chi tiết nhỏ nhưng không rối.
• Chạm sâu nhưng không tạo cảm giác nặng.
• Gỗ Gõ có vân đẹp vẫn được nhìn thấy rõ.
• Vàng được sử dụng làm điểm nhấn thay vì phủ kín toàn bộ.

Có thể xem đây là một hướng xử lý thiên về độ tinh của nét đục và khoảng thoáng, thay vì chỉ tạo ấn tượng bằng số lượng hoa văn.

Vì sao kiểu chạm thủng này đòi hỏi người thợ phải xử lý kỹ?

Với chạm nổi dày, phần nền vẫn giữ lại tương đối nhiều vật liệu. Trong khi đó, với chạm thủng, người thợ phải loại bỏ phần nền ở nhiều vị trí để tạo khoảng rỗng nhưng vẫn phải giữ được sự chắc chắn của toàn bộ mảng chạm.

Các chi tiết nhỏ càng phải được tính toán kỹ về độ dày. Nếu làm quá dày, hoa văn mất đi độ thanh. Nếu làm quá mảnh hoặc xử lý không đúng, chi tiết dễ yếu và mất dáng.

Vì vậy, vẻ nhẹ nhàng của một mảng chạm thủng thực tế lại đến từ khá nhiều công đoạn phía sau: tính tỷ lệ, tạo phôi, xác định lớp chạm, đục nền, đục vót, xử lý các đường nét nhỏ và hoàn thiện từng chi tiết.

Đây cũng là lý do những sản phẩm nhìn có vẻ “thoáng” đôi khi lại đòi hỏi rất nhiều thời gian và sự tập trung của người thợ.

Hoàn thiện một gian thờ không chỉ là làm từng món đồ

Với những công trình như nếp nhà 3 gian này, từng món đồ riêng lẻ có thể đã đẹp nhưng chưa chắc khi ghép lại đã tạo thành một gian thờ cân đối.

Hoành phi phải phù hợp với chiều ngang gian thờ. Hạ xà và Cửa võng phải ăn với hệ cột. Thiều Châu phải có quan hệ về tỷ lệ với lớp ngoài. Câu đối máng phải tạo được sự liên kết theo chiều đứng. Cuốn thư phía trong phải trở thành điểm kết thúc của trục nhìn.

Đó là lý do khi thực hiện một bộ đồ thờ đồng bộ, tỷ lệ giữa các lớp quan trọng không kém bản thân từng món đồ.

Ở công trình Thanh Trì, Đồ Thờ Sơn Đồng Trần Hùng lựa chọn một hướng hoàn thiện xuyên suốt: gỗ Gõ làm nền, chạm thủng tạo thoáng, đục vót làm nét và dát vàng điểm để tạo điểm nhấn.

Một công trình cho thấy vẻ đẹp của đồ thờ nằm ở cách xử lý

Không phải cứ nhiều vàng mới tạo được sự nổi bật, cũng không phải cứ chạm thật dày mới thể hiện được độ cầu kỳ.

Công trình này lựa chọn một hướng khác: để vân gỗ Gõ trở thành một phần của vẻ đẹp, sử dụng vàng ở những vị trí cần nhấn, đồng thời đầu tư kỹ vào các mảng chạm thủng và những đường nét nhỏ.

Đặc biệt, khi đứng trực diện nhìn xuyên qua Hạ xà, Cửa võng và Thiều Châu, các khoảng rỗng giữa hoa văn tạo thành nhiều lớp sáng tối khác nhau. Chính những khoảng trống đó làm cho một hệ đồ thờ có rất nhiều chi tiết vẫn giữ được cảm giác nhẹ và thoáng.

Đây là một trong những đặc điểm mà Đồ Thờ Sơn Đồng Trần Hùng luôn chú trọng khi thực hiện các bộ đồ thờ theo không gian thực tế: không chỉ làm đẹp từng chi tiết mà phải tính đến cách toàn bộ hệ thống xuất hiện trong cùng một trục nhìn.

Đặt làm đồ thờ theo không gian thực tế tại Sơn Đồng

Mỗi nếp nhà có chiều rộng, chiều cao, hệ cột, khoảng sáng và cách bố trí khác nhau. Vì vậy, cùng là một bộ cửa võng hay một mẫu án gian nhưng khi đưa vào hai không gian khác nhau, tỷ lệ và cách xử lý có thể phải thay đổi.

Đồ Thờ Sơn Đồng Trần Hùng nhận thiết kế và trực tiếp chế tác đồ thờ theo không gian thực tế, từ bàn thờ, án gian, cửa võng, Hạ xà, Thiều Châu, Hoành phi câu đối đến các chi tiết đồng bộ trong gian thờ.

Trong quá trình làm, xưởng chú trọng phần mộc, tỷ lệ, kết cấu và độ sâu của các chi tiết trước khi bước sang công đoạn hoàn thiện. Với những bộ đồ thờ sử dụng gỗ có vân đẹp như gỗ Gõ, việc giữ được vẻ đẹp của vật liệu cũng được tính ngay từ khâu lựa chọn và xử lý mộc.

Khách hàng có thể xem thêm các mẫu bàn thờ gỗ và các công trình thực tế của Đồ Thờ Sơn Đồng Trần Hùng.

Thông tin công trình

• Địa điểm: Thanh Trì, Hà Nội
• Không gian: Nếp nhà 3 gian kiểu cổ
• Gian thờ: Gian giữa
• Vật liệu chính: Gỗ Gõ
• Bàn thờ: Án gian 3 cấp
• Lớp ngoài: Hoành phi, Hạ xà, Cửa võng Mai Điểu, đôi câu đối máng liền khối
• Hạ xà: Chạm thủng 3 ô, hai bên Mai hóa Rồng, giữa Khánh Bình An
• Lớp trong: Thiều Châu chạm Triện Ngũ Phúc rơi gậm tiền, đôi câu đối máng
• Tường trong: Cuốn thư và đôi câu đối phẳng sơn son thếp vàng
• Hoàn thiện: Giữ vân gỗ, dát vàng điểm tại chữ, con giống và các hoa văn nổi
• Đặc điểm kỹ thuật: Hạ xà, Cửa võng và Thiều Châu chạm thủng, tạo khoảng thoáng; các đường nét được đục vót kỹ

Đồ Thờ Sơn Đồng Trần Hùng

Xưởng trực tiếp chế tác đồ thờ tại Sơn Đồng – Hà Nội.

Chuyên thực hiện bàn thờ, án gian, sập thờ, cửa võng, Hoành phi câu đối, Thiều Châu và các hệ thống đồ thờ đồng bộ theo không gian thực tế.

Hotline/Zalo: 0986 161 623

Xưởng: Sơn Đồng, Hoài Đức, Hà Nội