Tác giả: Nghệ nhân Trần Hùng | Chuyên mục: Kiến Thức Đồ Thờ | Đánh giá: ⭐⭐⭐⭐⭐
Nghịch lý của Sơn Ta: Càng sấy càng không khô
Trong thế giới của sơn công nghiệp (PU, UV), người ta dùng máy sấy nhiệt để sản phẩm khô trong vài phút. Nhưng với Sơn Ta (nhựa cây sơn) – linh hồn của đồ thờ Sơn Đồng, quy trình hoàn toàn ngược lại.
Tại xưởng của Nghệ nhân Trần Hùng, đồ thờ sau khi sơn phải được đưa vào “buồng ủ” để khô tự nhiên. Đây là công đoạn thử thách lòng kiên nhẫn của cả người thợ lẫn gia chủ, nhưng lại là chìa khóa duy nhất để tạo nên độ bền trăm năm.
Bí mật “Sơn ăn gió, gió ăn sơn” – Khi sơn ta “thở”
Các cụ xưa có câu: “Sơn ăn gió, gió ăn sơn”. Đây không phải là một câu nói hình tượng, mà là một nguyên lý hóa học thực thụ của dòng sơn truyền thống.
Sơn ta khô bằng độ ẩm, không phải bằng nhiệt độ
Khác với sơn hóa học khô nhờ sự bay hơi của dung môi, sơn ta khô nhờ quá trình Oxy hóa. Để nhựa sơn đông kết, nó cần hai điều kiện: Độ ẩm cao (trên 80%) và Nhiệt độ ổn định.
-
Nếu đem đồ thờ sơn ta đi sấy nhiệt hoặc phơi nắng, lớp sơn sẽ bị “cháy”, giòn tan và bong tróc ngay lập tức.
-
Khi để khô tự nhiên trong buồng ủ đạt độ ẩm chuẩn, các phân tử sơn sẽ liên kết chặt chẽ với thớ gỗ, tạo thành một lớp màng dẻo dai và cực kỳ bền bỉ.
Sự ổn định tuyệt đối từ bên trong
Việc để khô tự nhiên giúp gỗ có thời gian thích nghi dần với lớp sơn bao phủ. Quá trình này diễn ra chậm rãi, giúp triệt tiêu nội lực co ngót của gỗ, đảm bảo sau này dù thời tiết hanh khô hay nồm ẩm, lớp sơn son bên ngoài vẫn phẳng lỳ, không bị nứt xé.
Tại sao xưởng hàng chợ thường bỏ qua công đoạn “Đợi khô”?
Một bộ đồ thờ chuẩn Sơn Đồng cần từ 15 đến 20 ngày cho các lớp sơn (hom, lót, thí) được khô tự nhiên hoàn toàn. Một quy trình 10 bước có thể kéo dài 2-3 tháng.
Tác hại của việc ép khô bằng hóa chất hoặc sấy nhanh
Để kịp tiến độ giao hàng, nhiều đơn vị hiện nay pha thêm “chất làm khô công nghiệp” vào sơn ta hoặc dùng máy sấy công suất lớn.
-
Bề mặt bị “chết ảo”: Lớp sơn nhìn bên ngoài có vẻ khô nhưng bên trong vẫn còn ướt. Sau một thời gian, hơi ẩm bên trong thoát ra làm lớp vàng thếp bên trên bị rộp, xỉn màu.
-
Mất độ bóng mọng: Chỉ có sơn ta khô tự nhiên mới có độ sâu, mọng và bóng như ngọc. Sơn ép khô nhìn sẽ bị lỳ, dại và mất đi cái “thần” của đồ thờ.
Quy trình ủ khô “thuận tự nhiên” tại Xưởng Trần Hùng
Tại xưởng chúng tôi, buồng ủ sơn được thiết kế đặc biệt, tách biệt hoàn toàn với bụi bẩn và ánh nắng trực tiếp.
-
Kiểm soát độ ẩm: Vào mùa hanh khô, chúng tôi phải vẩy nước, dùng máy tạo ẩm để “nuôi” sơn.
-
Kiểm soát thời gian: Không bao giờ có chuyện “đốt cháy giai đoạn”. Lớp trước phải khô thấu từ trong ra ngoài mới được làm lớp kế tiếp.
👉 Nghệ nhân Trần Hùng chia sẻ: “Làm đồ thờ là làm việc tâm linh, không thể vội vàng. Sơn ta cũng như con người, cần thời gian để trưởng thành và cứng cáp. Bộ đồ thờ để khô tự nhiên đủ ngày đủ tháng sẽ có cái màu thắm lại, càng thờ càng đẹp.”
Lời khuyên cho gia chủ khi đặt làm đồ thờ
Nếu một cơ sở hứa hẹn giao bộ đồ thờ sơn son thếp vàng chỉ trong vòng 10-15 ngày, quý khách cần hết sức lưu ý. Bởi với quy trình khô tự nhiên đúng chuẩn, thời gian đó chưa đủ để hoàn thiện lớp hom nền.
Hãy chọn Sơn Đồng vì chất lượng, và hãy cho người thợ thời gian đủ để họ tạo ra một kiệt tác.
Kết luận
Khô tự nhiên không phải là sự chậm trễ, đó là sự chuẩn bị cho sự vĩnh cửu. Đồ thờ để khô tự nhiên tại Sơn Đồng không chỉ bền về vật lý mà còn mang giá trị của sự tỉ mỉ, trân trọng trong từng công đoạn làm nghề.
👉 Tìm hiểu thêm: Quy trình để khô tự nhiên này nằm ở bước nào trong 10 công đoạn bí truyền? Xem ngay tại đây: [Quy Trình Sơn Son Thếp Vàng 10 Bước Bí Truyền Của Nghệ Nhân Trần Hùng]
XƯỞNG ĐỒ THỜ SƠN ĐỒNG TRẦN HÙNG
-
Làm nghề bằng tâm – Giữ màu di sản
-
Hotline/Zalo: 0986.16.16.23
-
Địa chỉ: Thôn Đồng, Sơn Đồng, Hoài Đức, Hà Nội.
