Tác giả: Nghệ nhân Trần Hùng | Chuyên mục: Kiến Thức Đồ Thờ | Đánh giá: ⭐⭐⭐⭐⭐
1. Sơn cầm là gì? “Chất keo” của di sản
Trong kỹ thuật sơn son thếp vàng truyền thống tại Sơn Đồng, Sơn Cầm (hay còn gọi là sơn cầm vàng) là một hỗn hợp đặc biệt được chế biến từ sơn ta (nhựa cây sơn).
Hiểu một cách đơn giản nhất: Sơn cầm đóng vai trò như một loại “keo siêu dính đặc biệt” nối kết giữa lớp cốt gỗ (đã qua xử lý) và lá vàng quỳ mỏng manh. Nếu không có sơn cầm, hoặc sơn cầm làm không chuẩn, lá vàng sẽ không thể bám chặt và lên màu rực rỡ.
2. Vì sao Sơn Cầm quyết định “sống còn” đến độ bền thếp vàng?
Rất nhiều gia chủ phàn nàn: “Sao bàn thờ nhà tôi thếp vàng mới 2 năm đã bong tróc, xỉn màu?”. Câu trả lời 90% nằm ở lớp Sơn Cầm.
2.1. Khả năng bám dính tuyệt đối
Sơn cầm được làm từ nhựa cây sơn ta có tính chất hóa học cực kỳ bền vững. Khi khô, nó tạo thành một lớp màng cứng như đá, kháng nước, kháng ẩm và không bị tác động bởi nhiệt độ. Một lớp sơn cầm tốt sẽ “ngậm” chặt lá vàng, khiến lá vàng trở thành một phần của cốt gỗ, không thể tách rời dù trải qua hàng chục năm.
2.2. Tạo độ bóng và mọng cho vàng
Vàng quỳ rất mỏng. Nếu lớp sơn cầm bên dưới bị gồ ghề, nhám hoặc khô không đều, mặt vàng sẽ bị “lỳ”, không có độ sâu. Sơn cầm chuẩn giúp lá vàng dàn trải đều, tạo nên độ bóng gương và chiều sâu lung linh mà các loại keo dán vàng công nghiệp không bao giờ làm được.
2.3. Chống oxy hóa từ bên trong
Sơn cầm đóng vai trò như một lớp màng ngăn cách, không cho nhựa gỗ hoặc độ ẩm từ bên trong gỗ tác động ngược lên lá vàng. Điều này giúp vàng giữ được màu sắc nguyên bản, không bị ố đen hay xỉn màu theo thời gian.
3. Bí mật “Điểm rơi” của Sơn Cầm – Nghề chơi công phu
Tại xưởng của Nghệ nhân Trần Hùng, công đoạn “cầm sơn” (quét sơn cầm) được coi là thử thách lớn nhất đối với người thợ.
-
Nếu sơn còn quá ướt: Thếp vàng vào sẽ bị “đuối”, vàng bị ngấm sơn và xỉn màu ngay lập tức.
-
Nếu sơn quá khô: Vàng sẽ không bám, bị bong tróc, nham nhở.
-
Điểm rơi hoàn hảo: Người thợ phải dùng đầu ngón tay thử độ “hít”. Khi sơn vừa đủ độ se mặt, có độ mút nhẹ như da em bé, đó chính là lúc vàng được thếp vào để đạt độ bóng và bền cao nhất.
Ghi chú: Thời gian đợi sơn cầm “chín” phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết (độ ẩm và nhiệt độ). Người thợ không có kinh nghiệm thường nôn nóng thếp sớm hoặc để quá muộn, dẫn đến sản phẩm kém chất lượng.
4. Phân biệt Sơn Cầm truyền thống và Keo dán vàng công nghiệp
Hiện nay, để làm nhanh và rẻ, nhiều nơi dùng Keo dán vàng (keo Nhật/keo Đài Loan) thay cho Sơn Cầm.
| Đặc điểm | Sơn Cầm (Sơn Ta) | Keo Công Nghiệp |
| Độ bền | 50 – 100 năm (càng lâu càng thắm) | 3 – 5 năm (dễ bong tróc) |
| Thẩm mỹ | Vàng bóng sâu, có độ mọng | Vàng bóng loáng nhưng mỏng, dại |
| Giá thành | Cao (do tốn công và thời gian) | Rẻ, làm rất nhanh |
| Giá trị tâm linh | Chuẩn lối cổ truyền thống | Hàng sản xuất công nghiệp |
5. Kết luận
Sơn cầm chính là “linh hồn” ẩn giấu đằng sau vẻ rực rỡ của những bộ đồ thờ thếp vàng. Một bức hoành phi hay bộ cửa võng có bền đẹp truyền đời hay không, tất cả nằm ở bàn tay pha chế và cảm nhận sơn cầm của người nghệ nhân.
Tại Xưởng Đồ Thờ Trần Hùng, chúng tôi kiên trì giữ vững kỹ thuật Sơn Cầm bằng Sơn Ta nguyên chất, nói không với keo dán công nghiệp để đảm bảo mỗi sản phẩm ra đời đều là một di sản bền vững.
👉 Xem thêm: Để hiểu rõ hơn Sơn Cầm nằm ở giai đoạn nào trong quy trình hoàn thiện, mời quý vị tham khảo bài viết: [Quy Trình Sơn Son Thếp Vàng: 10 Bước Bí Truyền Của Nghệ Nhân Trần Hùng]
XƯỞNG ĐỒ THỜ TRẦN HÙNG – SƠN ĐỒNG
-
Hotline/Zalo: 0986.16.16.23
-
Địa chỉ: Thôn Đồng, Sơn Đồng, Hoài Đức, Hà Nội.
