ĐỒ THỜ SƠN ĐỒNG VÀ CÁC LÀNG NGHỀ KHÁC: VÌ SAO SƠN ĐỒNG GIỮ VỊ THẾ “ĐỘC TÔN” TRONG GIỚI TÂM LINH?
Tác giả: Nghệ nhân Trần Hùng | Chuyên mục: Kiến Thức Làng Nghề | Thời gian đọc: 12 phút
Việt Nam tự hào có hàng trăm làng nghề mộc nổi tiếng. Nhắc đến đồ gỗ mỹ nghệ, người ta nhớ ngay đến Đồng Kỵ (Bắc Ninh), La Xuyên (Nam Định), Chàng Sơn (Thạch Thất)… Mỗi làng nghề đều có một “tuyệt kỹ” riêng làm nên tên tuổi.
Tuy nhiên, khi nói riêng về Đồ Thờ Cúng và Tượng Phật, thì Làng nghề Sơn Đồng (Hoài Đức, Hà Nội) lại giữ một vị thế “Độc tôn” và “Biệt lập” hoàn toàn. Tại sao lại có sự phân định này? Tại sao các chuyên gia văn hóa, các sư thầy trụ trì khi trùng tu di tích đều tìm về Sơn Đồng chứ không phải nơi nào khác?
Sự khác biệt thực sự không nằm ở cục gỗ to hay nhỏ, mà nằm ở “Bí quyết xử lý gỗ” (để trường tồn hàng trăm năm) và “Lề lối tâm linh” (để đồ thờ có hồn, có linh khí). Hôm nay, Nghệ nhân Trần Hùng xin phân tích sâu sắc những giá trị cốt lõi này để quý khách hiểu: Tại sao nói đến đồ thờ là phải nói đến Sơn Đồng.

1. Sự Khác Biệt Về “Sở Trường Chuyên Biệt” (Specialization)
Điều đầu tiên cần khẳng định: Không có làng nghề nào giỏi tất cả mọi thứ.
-
Làng Đồng Kỵ (Bắc Ninh): Nổi tiếng thế giới về đồ gỗ nội thất (bàn ghế phòng khách, giường tủ) làm từ gỗ quý nhóm 1 (Trắc, Hương, Mun). Thế mạnh của họ là làm mộng gỗ cứng và đánh vecni/Sơn PU khoe vân gỗ.
-
Làng La Xuyên (Nam Định): Nổi tiếng với kỹ thuật Khảm Ốc (Cẩn xà cừ). Những bộ sập gụ, tủ chè khảm ốc tinh xảo là đặc sản của họ.
-
Làng Sơn Đồng (Hà Nội): Chúng tôi KHÔNG làm bàn ghế phòng khách, KHÔNG làm giường tủ. Cả làng hàng ngàn hộ dân chỉ tập trung làm duy nhất một thứ: ĐỒ THỜ & TƯỢNG PHẬT.
👉 Kết luận: Khi bạn muốn mua một bộ bàn ghế Rồng Đỉnh để ngồi tiếp khách, hãy về Đồng Kỵ. Nhưng khi bạn muốn làm một chiếc Bàn thờ, một pho tượng để thờ cúng, hãy về Sơn Đồng. Sự chuyên môn hóa hàng trăm năm đã giúp người thợ Sơn Đồng thấu hiểu từng quy tắc, lề lối tâm linh mà các nơi khác không thể sao chép được.

2. Hoa Văn: “Lề Lối Tâm Linh” vs “Trang Trí Vô Hồn”
Đây là ranh giới rõ ràng nhất. Hiện nay, nhiều nơi đục đồ thờ rất đẹp, rất bóng bẩy, nhưng nhìn vào lại thấy “thiếu thiếu” một cái gì đó. Cái thiếu đó chính là Lề Lối (Quy thức).
-
Các nơi khác: Họ coi họa tiết (Rồng, Phượng, Sen, Hạc) chỉ là chi tiết trang trí cho đẹp mắt. Họ có thể đục con Rồng trông rất dữ tợn, hoặc rất hiền lành giống… con giun, miễn là kín gỗ. Vì họ làm theo tư duy làm nội thất, bàn ghế.
-
Làng nghề Sơn Đồng: Với lịch sử 1000 năm phục vụ các triều đại phong kiến và đình chùa, mỗi nét đục của chúng tôi đều tuân theo Quy chuẩn Tâm linh nghiêm ngặt:
-
Con Rồng (Long): Phải có sự uy nghi, “Thần uy”, đầu ngẩng cao, râu tóc bay ngược, mắt lồi. Nhìn vào phải thấy sự linh thiêng trấn trạch, chứ không phải con vật trang trí.
-
Họa tiết: Không đục lung tung. Tích nào đi với tích đó. Tứ Linh (Long Ly Quy Phượng) dùng cho nơi uy nghiêm; Tứ linh hóa (Tùng Cúc Trúc Mai) dùng cho sự thanh cao, thờ gia tiên
-
Kỹ thuật Kênh Bong: Đục sâu, moi móc, tách nền (kênh bong) để tạo chiều sâu hun hút. Nhìn bức cửa võng Sơn Đồng như một bức tranh 3D sống động, có lớp lang, có chính phụ, chứ không phẳng lì.
-
“Mua đồ thờ Sơn Đồng là mua sự AN TÂM rằng mình đang thờ cúng ĐÚNG phép tắc của cha ông, không sợ phạm húy.”

3. Bí Quyết “Xử Lý Gỗ” Gia Truyền: Khắc Tinh Của Thời Tiết
Tại sao có những bộ đồ thờ ở Đình Chùa làm từ thời Lê, thời Nguyễn đến nay vẫn trơ gan cùng tuế nguyệt? Đó là nhờ Bí quyết xử lý gỗ chỉ người Sơn Đồng mới nắm giữ.
-
Vấn đề chung: Khí hậu Việt Nam nóng ẩm, hanh khô thất thường. Gỗ tự nhiên (dù là gỗ tốt) nếu không xử lý kỹ sẽ rất dễ bị co ngót, nứt toác, cong vênh sau vài năm sử dụng.
-
Bí quyết Sơn Đồng:
-
Ngâm, Phơi, Sấy: Quy trình xử lý gỗ của chúng tôi không chỉ là sấy công nghiệp. Chúng tôi có kinh nghiệm nhìn thớ gỗ để biết độ “chín” của gỗ, đảm bảo gỗ đã “chết” (ổn định) hoàn toàn trước khi đưa vào đục.
-
Kỹ thuật Mộng & Chốt: Người thợ Sơn Đồng làm mộng thắt (mộng đuôi én) cực kỳ tài tình. Kết cấu này cho phép gỗ “thở” (co giãn nhẹ) theo thời gian mà không bao giờ bị xé nứt.
-
Chống mối mọt: Phương pháp cổ truyền giúp cốt gỗ bên trong miễn nhiễm với mối mọt từ gốc.
-

4. Phong Cách Đa Dạng: Từ “Sơn Son Thếp Vàng” Đến “PU Hiện Đại”
Một hiểu lầm tai hại là nghĩ rằng Sơn Đồng chỉ biết làm đồ sơn son thếp vàng đỏ chót. Thực tế, Nghệ nhân Sơn Đồng là những người thức thời nhất. Chúng tôi thấu hiểu không gian sống hiện đại ngày nay.
-
Sơn Son Thếp Vàng (Truyền thống): Dành cho Nhà thờ họ, Đình Chùa, hoặc gia chủ thích nét đẹp cổ kính, lộng lẫy. Đây là thế mạnh tuyệt đối với nước sơn ta cổ truyền độ bền vài trăm năm.
-
Sơn PU (Hiện đại): Dành cho nhà chung cư, biệt thự tân cổ điển.
-
Khác biệt: Dù làm sơn PU, nhưng cốt cách bên trong vẫn là Sơn Đồng. Tức là gỗ vẫn được xử lý kỹ, hoa văn vẫn đục kênh bong sắc sảo, đúng lề lối.
-
Chúng tôi làm đồ thờ PU gỗ Gụ, gỗ Hương, gỗ Gõ Đỏ… nhưng với độ tinh xảo về điêu khắc vượt trội so với các làng nghề chuyên làm bàn ghế.
-
=> Kết luận: Dù khoác lên mình “tấm áo” PU hay Sơn Son, thì “linh hồn” bên trong vẫn là tinh hoa ngàn năm của Sơn Đồng.

5. Tại Sao Đồ Thờ Sơn Đồng Có Giá Trị Cao Hơn?
Nhiều khách hàng so sánh: “Cùng là bộ án gian gỗ Gụ, sao bên Đồng Kỵ báo 20 triệu, bên Sơn Đồng báo 30 triệu?”.
Câu trả lời nằm ở Công Sức & Chất Xám:
-
Công đục: Một người thợ Sơn Đồng mất 10 ngày để đục xong một dạ bàn thờ “kênh bong”, tỉa tót từng cái vảy rồng. Trong khi thợ nơi khác hoặc máy CNC chỉ mất 2-3 ngày đục nông.
-
Công làm nguội: Chúng tôi làm nguội (đánh giấy ráp) kỹ đến mức sờ vào gỗ mát lạnh tay, không còn một gợn vết đục.
-
Giá trị vô hình: Là bí quyết xử lý gỗ để quý khách không bao giờ phải lo chuyện nứt vỡ, mối mọt sau này.

6. Chọn Xưởng Trần Hùng – Chọn Giá Trị Thực Của Sơn Đồng
Giữa hàng ngàn xưởng tại làng nghề, Xưởng Đồ Thờ Trần Hùng kiên định với con đường giữ gìn “Lề lối” và “Bí quyết” của cha ông.
-
Chúng tôi không chạy theo số lượng để làm ẩu các bước xử lý gỗ.
-
Chúng tôi không vì lợi nhuận mà đục bớt nét, làm sai quy thức tâm linh.
-
Mỗi sản phẩm, dù là PU hay Sơn Son, đều là bộ mặt của Nghệ nhân Trần Hùng.
Hãy đến với chúng tôi để sở hữu những bộ đồ thờ không chỉ Đẹp, mà còn Thiêng và Bền mãi với thời gian.
LIÊN HỆ TƯ VẤN TỪ NGHỆ NHÂN
-
XƯỞNG ĐỒ THỜ SƠN ĐỒNG TRẦN HÙNG
-
Nghệ nhân: Trần Hùng
-
Địa chỉ: Thôn Đồng, Xã Sơn Đồng, Huyện Hoài Đức, TP. Hà Nội.
-
Hotline: 0986.16.16.23
-
Website:
https://dothosondong.net/


