🟢 MỞ ĐẦU: XÂY NHÀ THỜ ĐÃ KHÓ, ĐẶT ĐỒ THỜ CÒN KHÓ HƠN
Rất nhiều dòng họ dồn tâm huyết và hàng tỷ đồng để dựng lên một ngôi nhà thờ gỗ lim 3 gian 2 chái bề thế. Nhưng đến khâu hoàn thiện nội thất, vì thiếu người am hiểu dẫn dắt, dẫn đến tình trạng:
-
Mua đồ thờ “chắp vá”, mỗi nơi một món khiến tổng thể bị lệch tông.
-
Bố trí sai ngôi thứ, gian bên lấn át gian chính.
-
Dùng sai họa tiết (mang họa tiết của đình, chùa vào nhà thờ họ).
Nhà thờ họ 3 gian 2 chái có một quy tắc không gian rất chặt chẽ: “Tôn ty trật tự – Hữu trạch tả trạch”. Bố trí đồ thờ không phải là lấp đầy khoảng trống, mà là sắp xếp sự uy nghiêm.
PHẦN 1: NGUYÊN TẮC BỐ CỤC CHUNG CHO 3 GIAN THỜ
Nhà thờ 3 gian 2 chái có 3 gian chính giữa để mở, 2 chái hai bên thường được khép kín làm buồng kho hoặc phòng nghỉ ngơi, chuẩn bị đồ lễ. Do đó, toàn bộ tinh hoa đồ thờ sẽ tập trung ở 3 gian chính.
Quy tắc bất di bất dịch: Gian giữa là Thượng tọa (cao nhất, to nhất) – Hai gian bên là Tả/Hữu (thấp hơn, nhỏ hơn).
-
Gian giữa (Trung cung): Nơi thờ Thủy Tổ dòng họ hoặc các bậc tiên linh đời cao nhất.
-
Gian Tả (Bên trái – nhìn từ trong ra): Thường thờ Chi trưởng hoặc Bà Cô Tổ dòng họ.
-
Gian Hữu (Bên phải – nhìn từ trong ra): Thường thờ Chi thứ hoặc Thần linh, Thổ công cai quản mảnh đất.
PHẦN 2: BỐ TRÍ CHI TIẾT GIAN GIỮA – “TRÁI TIM” CỦA NHÀ THỜ HỌ
Gian giữa là bộ mặt của cả dòng họ, nơi hội tụ vượng khí. Thiết kế nội thất gian này cần chia thành 3 lớp không gian (từ ngoài vào trong, từ thấp lên cao).
1. Không gian trên cao (Hệ thống Cửa võng & Hoành phi)
-
Cửa võng: Lắp ở cột cái hoặc cột quân. Với nhà thờ họ, nên dùng Cửa võng Tứ linh hóa, Mai Điểu hoặc Ngũ Phúc. Tránh dùng Cửa võng Tứ linh thật (Long – Ly – Quy – Phượng chạm trực diện) vì sát khí mạnh, chỉ hợp đình chùa.
-
Hoành phi / Đại tự: Treo cao nhất ở gian giữa, nghiêng khoảng 25-30 độ để người đứng dưới có thể nhìn rõ chữ. Nội dung thường là Đức Lưu Quang, Mộc Bản Thủy Nguyên…
-
Câu đối: Treo ôm sát 2 cột dọc gian giữa.
2. Lớp thờ phụng (Sập thờ / Án gian)
-
Nên dùng Sập thờ (chân to, bề thế) hoặc Án gian thờ chạm khắc tinh xảo.
-
Kích thước sập thờ/án gian gian giữa phải là lớn nhất (thường dài 1m97 hoặc 2m17).
-
Trên sập thờ đặt bộ tam sự / ngũ sự, mâm bồng, ống hương, đài nến.
3. Lớp trong cùng (Ngai thờ / Khám thờ)
-
Được đặt trên một chiếc bàn chõng (bàn nhỏ cao hơn sập thờ) hoặc cấp thờ phía trong cùng.
-
Ngai thờ: Là vật linh thiêng nhất, tượng trưng cho vị trí ngự của Thủy Tổ. Ngai thờ luôn phải đặt ở vị trí cao nhất, chính giữa gian trung cung.
PHẦN 3: BỐ TRÍ HAI GIAN BÊN (GIAN TẢ VÀ GIAN HỮU)
Sự đồng bộ là chìa khóa để tạo nên một không gian chuẩn lối cổ. Hai gian bên cần tuân thủ quy tắc “Hầu cận”:
-
Về Bàn thờ: Án gian ở hai gian bên bắt buộc phải nhỏ hơn và thấp hơn án gian ở gian giữa. (Ví dụ: Gian giữa cao 1m27, dài 2m17 thì gian bên chỉ cao 1m17, dài 1m97 hoặc 1m75).
-
Về Hoành phi câu đối: Thay vì dùng Đại tự lớn như gian giữa, hai gian bên thường dùng Cuốn thư hoặc Hoành phi kích thước nhỏ hơn. Lời tựa trên câu đối cũng mang ý nghĩa chi nhánh, nối tiếp tông đường.
-
Về Cửa võng: Có thể làm cửa võng cho cả 3 gian để tạo sự đồ sộ, nhưng cửa võng 2 gian bên hoa văn phải đơn giản hơn, nhường sự lộng lẫy cho gian giữa.
PHẦN 4: 3 ĐẠI KỴ PHÁ VỠ KHÔNG GIAN LỐI CỔ (RẤT NHIỀU NƠI MẮC PHẢI)
Khi tư vấn thiết kế cho nhiều dòng họ, Xưởng Trần Hùng nhận thấy có 3 lỗi sai cực kỳ phổ biến:
-
Sơn PU bóng lộn: Đồ thờ lối cổ kỵ nhất là sự hào nhoáng giả tạo. Gỗ lim của nhà thờ thường có màu nâu xỉn, nếu dùng đồ thờ sơn PU công nghiệp đỏ chót, bóng loáng sẽ phá nát sự thâm nghiêm. Giải pháp: Bắt buộc phải dùng Sơn son thếp vàng truyền thống (sơn ta). Lớp sơn ta có độ trầm, ấm, càng thờ lâu càng nhuốm màu thời gian.
-
Đưa quá nhiều chi tiết Rồng vào gian thờ: Rồng ngũ trảo (5 móng) là biểu tượng của vua chúa và thần thánh bậc cao. Ở nhà thờ họ, việc lạm dụng đục chạm rồng khắp nơi khiến không gian bị “ngợp” và sai lệch về tôn ti tâm linh. Hãy ưu tiên các tích hoa lá cành, tứ quý, dơi ngậm thọ.
-
Không tính toán kích thước từ khâu bản vẽ: Đợi cất nóc xong mới đi đo đồ thờ sẽ dẫn đến việc: Cột quá sát nhau không treo lọt cuốn thư, hoặc dầm trần quá thấp khiến án gian cấn vào cửa võng. Đồ thờ và kiến trúc nhà phải được thiết kế đồng thời.
🟢 KẾT LUẬN – LỜI KHUYÊN TỪ NGƯỜI LÀM NGHỀ
Nhà thờ họ 3 gian 2 chái là một công trình mang tính biểu tượng của cả một dòng tộc, để lại cho muôn đời sau. Việc thiết kế và bố trí nội thất không thể tùy tiện “thấy đẹp là mua”. Nó đòi hỏi sự ăn khớp giữa tỷ lệ kiến trúc kiến trúc và quy chuẩn tâm linh ngàn đời.
Tại Xưởng Đồ Thờ Trần Hùng, chúng tôi không chỉ sản xuất đồ thờ, mà chúng tôi cung cấp Giải pháp không gian tâm linh tổng thể, đảm bảo từng milimet gỗ, từng nét thếp vàng đều tuân thủ nghiêm ngặt “lối cổ” của Làng nghề Sơn Đồng.
📞 Xưởng Trần Hùng có sẵn các bản vẽ 3D bóc tách tỷ lệ đồ thờ chuẩn cho nhà 3 gian 2 chái. Quý vị có muốn tôi gửi một bản vẽ mẫu qua Zalo để hội đồng gia tộc cùng tham khảo trước khi quyết định kích thước không?
